Албанскиот премиер Еди Рама и претседателката на Косово Вјоса Османи учествуваат во четврток на првиот состанок на новоформираниот Мировен одбор во Вашингтон, меѓународна иницијатива најавена од американскиот претседател Доналд Трамп со цел координација на напорите за прекин на конфликтот во Газа Појас и поддршка на поствоената обнова.
Состанокот се одржува во момент кога дипломати и безбедносни претставници работат на дефинирање на механизми за спроведување на прекин на огнот, испорака на хуманитарна помош и воспоставување мултинационални сили за стабилизација, по повеќе од две години интензивни борби.
Американските претставници соопштија дека земјите учеснички ветиле повеќе од 5 милијарди долари почетни средства за реконструкција и итна помош, но предупредија дека реалните потреби ќе бидат значително поголеми поради обемните разурнувања и хуманитарната криза.
Бугарија ќе учествува на првиот состанок
Бугарија ќе ја испрати својата делегација на состанокот на 19 февруари, соопшти Министерството за надворешни работи на земјата. Делегацијата ќе ја предводи Иван Најденов, постојан секретар на министерството, а ќе ја сочинуваат и Константин Димитров, директор за политички прашања, и Стефка Јовчева, вршител на должноста амбасадор во Вашингтон.
Министерството соопшти дека делегацијата ќе ја претставува земјата во период на политички транзиции по оставката на владата. Деталите за агендата не беа откриени, но се очекува фокусот да биде на меѓународна безбедност и дипломатска координација.
Грција ќе учествува како набљудувач
Грција ќе ја претставува замениот министер за надворешни работи Харис Теохарис. Владата истакнува дека Грција ќе ја усогласи својата позиција со Европската унија и ќе придонесе за стабилизација и реконструкција на Газа, при што е една од ретките земји прифатени и од Израел, и од Палестинската управа, како и од поширокиот арапски свет.
На 26 јануари во парламентот, Теохарис ја нагласи улогата на Грција како непостојан член на Советот за безбедност на ОН и ја цитираше Резолуцијата 2803 за прекин на конфликтот во Газа.
Албанија учествува како основачка држава
Албанската влада соопшти дека Рама отпатувал во Вашингтон на покана на Трамп за формалното лансирање на платформата, при што Албанија се смета за една од основачките учеснички.
Рама изјави дека Тирана нема да обезбедува финансиски средства за членство, но ќе придонесе политички и дипломатски.
„Албанија нема да плаќа за да биде дел од оваа иницијатива, туку ќе придонесе со достоинство и со она што ѝ донело меѓународен углед,“ се наведува во соопштението.
Косово ја гледа иницијативата како дел од стратешкото партнерство со САД
Советник од кабинетот на Османи потврди нејзината улога, наведувајќи дека Приштина го гледа ангажманот како дел од стратешката соработка со Соединетите Држави и како можност да придонесе за меѓународниот мир и стабилност.
Од претседателството наведоа дека Косово нема обврска за финансиски придонес и останува посветено на работа со меѓународните партнери за „конкретни резултати“ во региони погодени од конфликти.
Аналитичарите оценуваат дека учеството во вакви мултилатерални иницијативи може да го зајакне меѓународниот статус на Косово, кое сè уште не е членка на повеќе глобални организации.
Властите во Приштина потврдија дека ја разгледуваат можноста за учество во предложената меѓународна стабилизациска сила за Газа, со цел гарантирање безбедност и надзор на евентуален прекин на огнот. Премиерот Албин Курти рече дека било кое учество на Косовските безбедносни сили ќе биде координирано со стратешките партнери и во согласност со меѓународен мандат.
Американските претставници наведуваат дека силата може да вклучува илјадници војници од повеќе земји, со задача да ја стабилизира безбедносната состојба и да овозможи функционирање на цивилна администрација и обнова.
Мировниот одбор – нова платформа за постконфликтна стабилизација
Мировниот одбор е формиран на 22 јануари во Давос, Швајцарија, и брои 27 членки, со намера да функционира како политичка и финансиска платформа за управување со постконфликтната фаза. Иницијативата е дел од дипломатскиот план на САД за завршување на војната и воведување нов модел на меѓународна соработка при решавање глобални кризи.
На состанокот во Вашингтон се очекува присуство на над 45 државни делегации и претставници на меѓународни организации, вклучувајќи го американскиот државен секретар Марко Рубио и поранешниот британски премиер Тони Блер.
Резерви и прашања околу структурата на иницијативата
Дел од државите изразиле претпазливост околу структурата на форумот, особено за отсуството на палестински претставници и односот со традиционалната улога на Обединетите Нации во мировните процеси.
Војната започна во октомври 2023 година, кога милитанти на Хамас нападнаа Израел, при што загинаа околу 1.200 лица и беа земени заложници. Израелската офанзива предизвика десетици илјади жртви, масовно раселување и широко уништување на инфраструктурата.
Дипломатите наведуваат дека клучните предизвици се разоружување на милитантните групи, воспоставување функционална цивилна администрација и обезбедување долгорочно финансирање за реконструкција.
За Албанија, Косово, Бугарија и другите учесници, првиот состанок на Мировниот одбор се смета за тест на меѓународната политичка волја да се премине од прекин на огнот кон одржлива и долгорочна стабилност.