Продолжениот конфликт на Блискиот Исток сериозно го нарушува глобалниот авио-сообраќај, ставајќи под притисок еден од најуспешните модели во индустријата – т.н. „заливски хаб“ систем – и отворајќи прашања за долгорочните последици врз цените, патувањата и авиокомпаниите.
Аеродромот Dubai International Airport, кој во 2024 година опслужил повеќе од 92 милиони патници и е најпрометен во светот за меѓународен сообраќај, заедно со хабовите во Абу Даби и Доха, вообичаено обработува над 3.000 летови дневно. Но, конфликтот доведе до масовни прекини, затворање на воздушниот простор и откажување на десетици илјади летови.
Според податоци од индустријата, повеќе од 30.000 летови кон Блискиот Исток се откажани од почетокот на кризата, оставајќи десетици илјади патници заглавени во транзитните центри во регионот.
Нарушувања и раст на цените
Покрај оперативните проблеми, кризата предизвика и енергетски шок. Блокадата на Ормускиот теснец од страна на Иран го ограничи снабдувањето со гориво, што доведе до удвојување на цените на авионското гориво. Регионот нормално обезбедува околу половина од увозот на вакво гориво за Европа.
Како резултат, некои авиокомпании веќе ги намалуваат летовите, а аналитичарите предупредуваат дека цените на билетите веројатно ќе пораснат во наредните месеци.
Под знак прашање „заливскиот модел“
Во центарот на загриженоста е моделот на авиосообраќај што го развија превозниците како Emirates, Etihad Airways и Qatar Airways. Овој систем се базира на поврзување на далечни дестинации преку еден транзитен хаб, овозможувајќи евтини и ефикасни долги летови.
Повеќе од половина од патниците во Дубаи и Абу Даби, и дури три четвртини во Доха, се транзитни патници – што значи дека секое нарушување на довербата може да има сериозни последици.
„Ако патниците чувствуваат дека може да останат заглавени или дека аеродромите може да се затворат, тоа може долгорочно да го оштети моделот,“ велат аналитичари од индустријата.
Пренасочување на глобалните рути
Доколку кризата продолжи, патниците и авиокомпаниите може да се пренасочат кон алтернативни хабови во Азија, како Сингапур, Бангкок, Хонг Конг или Токио.
Европските авиокомпании веќе реагираат. Некои превозници воведуваат дополнителни директни летови кон Азија за да ја намалат зависноста од заливските хабови. Сепак, International Air Transport Association предупредува дека европските авиокомпании немаат капацитет целосно да ја заменат улогата на заливските превозници, кои учествуваат со околу 9,5% од глобалниот капацитет.
Долгорочни економски последици
Покрај авио-индустријата, ризик постои и за пошироката економија на регионот. Дубаи, кој се позиционираше како глобален центар за туризам и бизнис, силно зависи од воздушната поврзаност.
Експертите предупредуваат дека закрепнувањето на довербата кај патниците може да потрае и до неколку години, особено ако безбедносните ризици продолжат.
Сепак, дел од индустријата останува оптимист. „Авијацијата преживеа пандемии, кризи и конфликти – и секогаш се враќа,“ велат ветерани од секторот.
Во краток рок, конфликтот претставува сериозен удар за заливските авиокомпании и нивните хабови. Но, дали ќе остави трајни последици врз глобалниот авио-сообраќај ќе зависи од неговото времетраење и од брзината на стабилизација на регионот. /BBC