Американско-израелските напади врз Иран и одговорот на Техеран повторно ја зголемија неизвесноста на глобалните пазари на нафта, при што аналитичарите предупредуваат дека цените би можеле да се искачат до 100 долари за барел доколку дојде до сериозно нарушување на снабдувањето.
Иако Иран учествува со три до четири проценти во глобалното производство на нафта, неговата стратешка позиција покрај Ормуски теснец го става во центарот на вниманието. Преку теснецот минува околу една петтина од светската побарувачка за нафта, што го прави едно од најкритичните тесни грла во глобалната енергетска трговија.
Аналитичарите предупредуваат дека долготрајно затворање или сериозен прекин на сообраќајот низ теснецот би можело да ја турне цената над психолошкиот праг од 100 долари за барел, со потенцијални последици за глобалната економија и инфлацијата.
Улогата на Иран во глобалното снабдување
Иран произведува околу 3,3 милиони барели дневно, што го прави четврти по големина производител во рамките на ОПЕК. Земјата располага со околу 12 проценти од светските резерви на нафта, според податоците на Американска администрација за енергетски информации (EIA).
И покрај долгогодишните санкции и недоволните инвестиции, Техеран успеа да го зголеми производството за околу еден милион барели дневно во периодот 2020–2023 година, главно поради зголемената побарувачка од Кина, која сега апсорбира околу 90 проценти од иранскиот извоз на нафта.
Ризикот од нарушување на транспортот
Ормуски теснец ги поврзува Персискиот Залив со Оманскиот Залив и претставува клучна рута за извоз на нафта од Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати, Кувајт и Ирак.
Според проценки на Rystad Energy, околу 15 милиони барели дневно – или приближно 30 проценти од глобалната трговија со сурова нафта по морски пат – би можеле да бидат погодени во случај на сериозни ограничувања. Дури и со користење алтернативни рути, пазарот би се соочил со недостиг од осум до десет милиони барели дневно.
„Без разлика дали теснецот е формално затворен или превозниците го избегнуваат поради безбедносни ризици, ефектот врз протокот на нафта е сличен“, наведуваат аналитичари од Rystad Energy.
Одговорот на ОПЕК+
Во меѓувреме, ОПЕК+ најави зголемување на производствените квоти. Под нормални услови, таквиот потег би извршил надолен притисок врз цените. Сепак, експертите предупредуваат дека доколку физичкиот извоз од Заливот е ограничен, зголеменото производство би имало ограничен ефект врз стабилизирање на пазарот.
Саудиска Арабија во последните недели го зголеми извозот на сурова нафта на околу 7,3 милиони барели дневно, највисоко ниво од април 2023 година, според податоци собрани од Блумберг.
Влијание врз инфлацијата
Економистите предупредуваат дека повисоките цени на нафтата би можеле дополнително да ја поттикнат глобалната инфлација. Според проценки на аналитичари од „Капитал економикс“, зголемување на цените од пет проценти на годишно ниво вообичаено додава околу 0,1 процентен поен на инфлацијата во големите економии.
Доколку референтната цена на суровата нафта „Брент“ достигне 100 долари за барел, тоа би можело да додаде меѓу 0,6 и 0,7 процентни поени на глобалната инфлација, велат економистите.
Пазарите остануваат чувствителни на сигналите за можно проширување на конфликтот, додека инвеститорите внимателно ги следат развојот на настаните и потенцијалните знаци на деескалација.