Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ја потенцира „непоколебливата“ посветеност на ЕУ на меѓународното право и мултилатералниот систем, два дена по контроверзната изјава дека ЕУ „веќе не може да биде чувар на стариот светски поредок“.
Изјавата, дадена во понеделник на годишната конференција на амбасадори, предизвика мешани реакции. Поддржувачите ја оценуваат како потребен реалистичен пристап кон глобалната политика, додека критичарите предупредуваат дека може да се толкува како дозвола за занемарување на правните прекршувања. Најсилни реакции пристигнаа од Шпанија, каде премиерот Педро Санчез јавно ја критикуваше фон дер Лајен поради ударот на САД и Израел врз Иран, кој го оцени како очигледен прекршок на меѓународното право.
„Дилемата не е меѓу стар и нов поредок, туку меѓу меѓународен поредок и меѓународен безпоредок. Светот се менува, но вредностите и принципите на ЕУ не треба да се менуваат“, изјави Санчез за шпанскиот весник Ел Диарио.
Во говор пред Европскиот парламент во Стразбур, фон дер Лајен се обиде да ја разјасни својата позиција, истакнувајќи дека оценката за новиот светски поредок не ја намалува посветеноста на ЕУ кон нејзината основна мисија.
„Да се види светот таков каков што е никако не ја намалува нашата решителност да се бориме за светот каков што сакаме да биде. Европската унија е основана како проект за мир. Непоколебливата посветеност на мирот, принципите од Повелбата на ООН и меѓународното право се исто толку важни денес како и кога ЕУ беше создадена. И секогаш ќе ги браниме тие принципи“, рече фон дер Лајен.
Таа истакна дека ЕУ треба да обезбеди глобално управување базирано на правила, додека истовремено посочи дека системот на ООН бара реформи и дека во моменти на застој мора да се бараат креативни решенија за најтешките светски кризи.
Говорот привлече внимание особено поради делот каде фон дер Лајен рече дека ЕУ веќе не може да биде „чувар“ на „стариот светски поредок“ кој исчезнал. Контекстот на војната на Блискиот Исток, која ги поделила европските престолнини и предизвикала критики дека фон дер Лајен ја надминала својата надлежност, дополнително ја засили реакцијата.
„Секогаш ќе го браниме системот базиран на правила што го изградивме заедно со нашите сојузници, но веќе не можеме да се потпираме на него како единствен начин за заштита на нашите интереси или да претпоставуваме дека неговите правила ќе не штитат од сложените закани со кои се соочуваме“, додаде таа.
Претседателот на Европскиот совет, Антонио Коста, истакна дека „мултиполарен свет бара мултилатерални решенија“ и дека треба да се брани поредокот базиран на правила и принципите од Повелбата на ООН, со што се смета дека упати индиректна порака до фон дер Лајен.
„Прекршувањата на меѓународното право не смеат да се толерираат – без разлика дали е во Украина, Гренланд, Латинска Америка, Африка, Газа или на Блискиот Исток“, рече Коста.