Неколку минути можат да го променат целиот човечки живот. За некого, тоа е телефонскиот повик што со месеци или години го чека – веста дека е пронајден орган за трансплантација. За друго семејство, тоа е најтешката одлука што некогаш ќе треба да ја донесе – дали во момент на лична трагедија ќе подари надеж за нечиј друг живот.
Токму помеѓу овие две човечки судбини се наоѓа системот на органодарителство – една од најчувствителните, но и најхуманите области во современото здравство.
Во Гостивар, на јавна панел-дискусија посветена на органодарителството во Македонија, лекари, претставници на институциите, верски заедници и граѓански организации отворија прашања кои одамна ја надминуваат медицината. Разговорот не беше само за закони и процедури, туку за доверба, солидарност и подготвеноста на едно општество да му даде шанса за живот на другиот.
Помеѓу надежта и времето
За пациентите кои чекаат трансплантација, времето е најголемиот противник. Секој ден без соодветен орган може да значи изгубена можност за лекување, дополнителни компликации или губење на животот.
Токму затоа Министерството за здравство предложи измени на Законот за земање и пресадување на делови од човечкото тело заради лекување, кои деновиве ја поминаа првата фаза од собраниската процедура.
Министерот за здравство Азир Алиу оцени дека зад секоја законска измена стојат реални човечки приказни.
„Зад секоја законска измена за органодарителството стојат човечки животи, семејства што чекаат, пациенти што се надеваат и борба времето да не биде посилно од шансата за лекување“, изјави Алиу.
Според него, целта е да се создаде систем во кој волјата на граѓанинот ќе биде јасно изразена, почитувана и институционално заштитена.
Што ќе се промени?
Предложените измени предвидуваат воспоставување пофункционален електронски систем за евидентирање на личната волја на граѓаните за органодарителство, намалување на административните процедури и создавање поефикасна институционална координација.
Една од најзначајните новини е проширувањето на кругот на живи дарители до четврти степен на сродство, што би овозможило дополнителни шанси за лекување на пациентите, но под строго утврдени медицински, етички и законски критериуми.
Експертите оценуваат дека законските решенија сами по себе не се доволни доколку не постои јавна доверба во системот.
Прашање на доверба
Во многу европски земји, органодарителството не се смета само за медицински процес, туку и за општествен договор заснован врз доверба во институциите.
Македонија во последните години бележи позитивни искуства во трансплантациската медицина, но бројот на дарители и натаму останува ограничен во споредба со европските стандарди.
Токму затоа учесниците на панел-дискусијата потенцираа дека улогата на институциите, медицинските тимови, верските заедници и граѓанските организации е клучна за создавање култура на органодарителство.
„Органодарителството е најдлабок израз на човечност, солидарност и одговорност“, порача министерот Алиу.
Кога една одлука спасува повеќе животи
Медицината одамна докажа дека едно донорство може да спаси повеќе човечки животи. Но, зад секоја успешна трансплантација не стои само хируршки тим, туку и една од најтешките човечки одлуки – одлуката нечија лична загуба да стане туѓа надеж.
Токму затоа дебатата за органодарителството не е само дебата за законски измени. Таа е прашање за тоа колку едно општество е подготвено да ја претвори сопствената солидарност во шанса за живот.
И можеби токму во тоа се крие најголемата смисла на органодарителството – во моментот кога човечноста станува посилна од времето.