Она што започна како локален еколошки протест против изградбата на луксузен туристички комплекс на југот на Албанија, за само неколку недели прерасна во најголемото граѓанско движење во земјата од падот на комунистичкиот режим.
Секоја вечер во 19 часот, илјадници граѓани се собираат на улиците на Тирана носејќи плакати со розови фламинга – птицата која стана симбол на отпорот против проектот за изградба на луксузен ресорт во заштитеното подрачје Вјоса-Нарта, поврзан со компанија на Џаред Кушнер, зетот на американскиот претседател Доналд Трамп.
Но, како што протестите растат, станува сè појасно дека станува збор за нешто многу поголемо од еколошка битка.
Од плажа до политичка криза
Пресвртната точка дојде на 30 мај, кога на социјалните мрежи се појавија снимки од демонстрант кој беше влечен по песокот од приватно обезбедување пред очите на полицијата.
Сцената предизвика шок во албанската јавност.
„Тоа беше момент кога јавноста виде не само конфликт околу земјиште, туку и односот меѓу државата и граѓаните“, оценува политичкиот аналитичар Артан Фуга.
Според него, видеото ја претворило локалната еколошка иницијатива во национална дебата за владеењето на правото, политичката моќ и демократската одговорност.
Еди Рама и наративот за „хибридна војна“
Премиерот Еди Рама има сосема поинакво толкување.
Тој тврди дека протестите не можат да се разберат исклучиво како домашно политичко незадоволство, туку како дел од „хибридна војна“, поттикната од странски центри на влијание, дигитални манипулации и геополитички интереси.
Рама дури спомена можна вмешаност на актери поврзани со Иран, противници на Доналд Трамп и антиизраелски групи.
Но, професорката по политичка комуникација Јонила Годоле предупредува дека ваквиот наратив има длабоки историски корени.
„Во комунистичка Албанија секое несогласување беше претставувано како дело на надворешни непријатели. Денес повторно гледаме сличен модел на комуникација“, вели таа.
Фламингото како симбол на демократијата
За многу Албанци, фламингото одамна престана да биде само симбол на заштита на животната средина.
Тоа стана метафора за чувството дека јавниот простор, институциите и политичкиот систем постепено се одземаат од граѓаните.
„Оградата поставена во Звернец стана физички симбол на она што многу граѓани сметаат дека се случило со парламентот, владата и политичките партии – тие се затворени и присвоени од нивните сопственици“, оценува политикологот Бленди Кајсиу.
Според него, протестите не ги обединува заедничка идеологија, туку заедничкото чувство дека демократскиот систем повеќе не ги претставува граѓаните.
Европската Унија веќе реагира
Кризата одамна ги надмина границите на Албанија.
Во најновата резолуција за напредокот на Албанија, Европскиот парламент изрази „сериозна загриженост“ за случувањата во заштитеното подрачје Вјоса-Нарта и повика на итен мораториум за нови градежни активности во заштитени подрачја.
Брисел предупреди дека заштитата на животната средина и владеењето на правото остануваат составен дел од обврските на Албанија во процесот на пристапување кон Европската Унија.
Протест против системот
Четири недели по почетокот на демонстрациите, станува јасно дека „Фламинго револуцијата“ повеќе не е протест против еден туристички проект, ниту против еден инвеститор.
Таа прерасна во протест против начинот на владеење, против концентрацијата на политичката и економската моќ и против чувството дека институциите повеќе не им припаѓаат на граѓаните.
Прашањето што сега се поставува не е дали протестите ќе продолжат, туку дали албанскиот политички систем ќе успее да одговори на барањата на генерација која, за разлика од претходните, веќе не се плаши од аргументот за „надворешниот непријател“.