Бугарија одобрила извоз на технологии за надзор и следење на мобилни комуникации кон разузнавачки и безбедносни служби во повеќе држави, вклучувајќи ги Србија, Азербејџан, Малезија и Мексико, покажуваат документи објавени во извештај на организацијата Human Rights Watch.
Според документите, компанијата „Circles BG“, со седиште во Софија и поврзана со израелската групација NSO Group, добила лиценци за продажба на системи за пресретнување комуникации, следење на мобилни телефони и друга надзорна инфраструктура во периодот меѓу 2018 и 2023 година.
NSO Group е позната по развојот на шпионскиот софтвер „Пегасус“, кој во изминатите години беше поврзуван со следење на политичари, новинари и активисти ширум светот.
Документите покажуваат дека Министерството за внатрешни работи на Србија во 2023 година набавило пренослив систем за следење и лоцирање мобилни телефони во вредност од околу 18.000 долари, неколку месеци пред парламентарните избори во земјата.
Во Азербејџан, надворешната разузнавачка служба набавила серверска и комуникациска опрема во вредност од над 42.000 долари, додека безбедносни институции во Обединетите Арапски Емирати, Малезија, Бахреин, Бразил, Мароко, Мексико и други држави биле наведени како крајни корисници на технологијата.
Извештајот не тврди дека извозот бил незаконски ниту дека опремата била користена за незаконски активности. Сепак, Human Rights Watch предупредува дека дел од земјите приматели имаат долгогодишни обвинувања за злоупотреба на технологии за надзор против новинари, активисти и политички противници.
Бугарското Министерство за надворешни работи соопшти дека сите барања за извоз биле разгледувани согласно европските правила и дека доставената документација покажувала оти системите биле наменети за борба против криминалот и тероризмот, како и за операции за пребарување и спасување.
„При разгледување на барањата се земаат предвид сите релевантни околности, вклучително и документите за крајна употреба и информациите добиени преку официјални канали“, соопшти Министерството.
Организациите за заштита на човековите права оценуваат дека случајот отвора нови прашања за тоа како земјите членки на Европската унија ги применуваат правилата за извоз на технологии за сајбер-надзор.
Наодите доаѓаат во момент кога Европската комисија подготвува ревизија на европските правила за извоз на технологии со двојна намена, при што до почетокот на 2027 година се очекува нов предлог за построга контрола на извозот на системи што можат да се користат за следење и надзор.
Според Human Rights Watch, случајот со „Circles BG“ покажува колку е тешко да се повлече јасна граница меѓу комерцијалната телекомуникациска опрема и технологиите што можат да се користат за масовен надзор и следење на граѓани.