Европа треба да премине од економија која е отпорна, но ранлива, кон економија со вистинска сила, користејќи го потенцијалот на својот домашен пазар, рече претседателката на Европската централна банка (ЕЦБ), Кристин Лагард, на 35. Европски банкарски конгрес во Франкфурт.
Во својот обемен говор, посветен на економската отпорност и стратешката автономија на Европа, Лагард истакна дека старите модели на раст, базирани на извоз, се соочуваат со сериозни предизвици поради глобалните промени, вклучувајќи ја војната во Украина, растечките американски тарифи и зголемената конкуренција од Кина. „Многу извори на внатрешна сила во Европа сè уште се недоволно искористени. Домашниот пазар е клучен за стабилност и раст во несигурен свет“, рече Лагард.
Ранливости на европскиот раст
Лагард објасни дека ранливоста на Европа произлегува од тоа што економскиот модел е насочен кон свет кој постепено исчезнува. Европската економија е длабоко интегрирана во глобалната трговија – во последните две децении пред пандемијата, трговијата како дел од БДП речиси се удвои во ЕУ, додека во САД речиси и не се промени. Оваа интеграција донесе значајни бенефити, како што е растот на бројот на работни места поддржани од извозот, но истовремено ја зголеми зависноста на Европа од надворешни пазари, особено од САД.
Извозно-водениот раст денес е помалку сигурен мотор на економијата. Според проекциите на ЕЦБ од средината на 2023 година, извозот требаше да порасне за околу 8% до средината на 2025 година, но во реалноста нема значителен раст, а во наредните две години се очекува извозот да придонесе негативно за растот. Ова особено се чувствува во земјите со големи индустриски сектори кои се соочуваат со долготрајни падови во индустриското производство, што резултира со нерамномерен раст во еврозоната.
Дополнително, Европа е изложена на нов вид ранливост – оружје на зависностите од клучни суровини и технологии. Анализата на ЕЦБ покажува дека повеќе од 80% од големите компании во еврозоната се само три посредници од снабдувач на ретки земји од Кина. Недостигот на чипови за автомобили е само еден пример како еден блокирачки пункт може да запре цели сектори.
Извори на отпорност во домашната економија
И покрај овие предизвици, 2025 година покажа дека домашната економија може да ја штити Европа од глобалните турбуленции. Лагард го нагласи тројниот извор на сила:
1. Луѓето – европскиот пазар на труд останува изненадувачки стабилен и отпорен, со раст на вработеноста кој поддржува потрошувачка и создавање нови работни места, особено во трудоинтензивните сектори.
2. Потенцијалот – компаниите напредуваат во дигиталната трансформација и инвестициите во вештачка интелигенција, што ја прави инвестицијата поотпорна на глобални турбуленции. Иако опипливите инвестиции паднаа, неопипливите инвестиции пораснаа, одржувајќи стабилно вкупното бизнис вложување.
3. Политиката – фискалната политика дејствува контрациклично, ублажувајќи ги ефектите на економските падови. Пакетите за одбрана и инфраструктура, особено во Германија, доаѓаат во вистинско време и имаат мерлив ефект врз растот.
ЕЦБ исто така обезбедува ценовна стабилност, со намалување на каматните стапки за 200 базични поени од нивното максимум, што полесно ги поддржува финансиските услови и побарувачката. Според проекциите на ЕЦБ, домашната побарувачка може да придонесе до 3,1 процентни поени за растот меѓу второто тромесечје на 2025 и четвртото на 2027 година, додека извозот се очекува да ја намали растот за 0,6 процентни поени.
Потенцијалот на домашниот пазар и иднината на управувањето
Лагард нагласи дека, и покрај 30 години од Единствениот пазар, бариерите во клучните сектори се сè уште високи. Намалувањето на бариерите, подобрувањето на меѓусебното признавање, усвојувањето на квалификувано мнозинство во клучните области и создавањето на „28-ми режими“ за компании се од клучно значење за интеграција и олеснување на деловното работење во Европа.
Овие мерки би можеле да обезбедат поголема пристапност до паневропски финансиски извори и да го зајакнат конкурентскиот капацитет на Европа. Комплетирањето на Единствениот пазар, како во реалната економија така и во финансиската сфера, е проект кој го засилува економскиот потенцијал и способноста на Европа да инвестира во иднината.
„Светот нема да се забави за Европа – но ние можеме да одлучиме како ќе се движиме напред. Ако го направиме нашиот Единствен пазар вистински единствен, растот на Европа повеќе нема да зависи од туѓите одлуки, туку од нашите сопствени“, заклучи Лагард.