Во болничките ходници во Гостивар во изминатите денови пристигнуваа пациенти со речиси идентични симптоми: дијареа, повраќање, болки во желудникот, температура и општа слабост.
Бројот на заболени брзо ја надмина вообичаената летна фреквенција на цревни инфекции и го отвори прашањето дали градот се соочува со епидемија – и што е нејзиниот извор.
Според податоците што ги објавија здравствените институции и медиумите, лекарска помош побарале меѓу 1.000 и 1.500 лица. Микробиологот Никола Пановски процени дека уште неколку илјади граѓани можеби имале симптоми, но не се јавиле на лекар.
И покрај обемот на случаите, здравствените власти сè уште немаат конечен одговор дали причината е водата за пиење, вирус, бактерија, паразит, загадена храна или друг извор.
Сомнежот падна врз водоводот
Уште од првите денови на масовното разболување, вниманието на јавноста беше насочено кон водата за пиење.
Обвинителството отвори постапка поврзана со нејзиниот квалитет, а институциите почнаа лабораториски и епидемиолошки испитувања.
ВМРО-ДПМНЕ ја обвини локалната власт, предводена од коалицијата на СДСМ, ДУИ и Арбен Таравари, дека со неодговорно управување го загрозила здравјето на граѓаните. Партијата изнесе тврдење дека во отпадни води биле поставени пумпи за зголемување на притисокот во водоводната мрежа.
Ова обвинување не е потврдено со конечен институционален наод. Надлежните треба да утврдат дали имало техничка интервенција што можела да доведе до загадување и дали таа е поврзана со масовните гастроинтестинални симптоми.
„Бараме целосно расчистување и одговорност за секој што со своето постапување го загрозил здравјето на граѓаните“, соопшти ВМРО-ДПМНЕ.
Додека политичките обвинувања се засилуваат, анализите на примероците треба да покажат дали водата навистина била изворот на проблемот или само една од повеќето можни причини.
Пановски: Епидемијата постои, без разлика дали е прогласена
Микробиологот Никола Пановски јавно оцени дека во Гостивар веќе постои епидемија на гастроентеритис.
Според него, големиот број лица со исти симптоми во краток период е доволен сигнал епидемиолошките служби да реагираат поодлучно.
„Во Гостивар има епидемија на гастроентеритис. Има 1.500 регистрирани со исти симптоми и најмалку уште 5.000 кои не се јавиле на лекар“, напиша Пановски на социјалните мрежи.
Тој ги повика епидемиолозите да постапат, нагласувајќи дека утврдувањето и прогласувањето епидемија е професионално и јавно-здравствено, а не политичко прашање.
Неговата процена за бројот на нерегистрирани случаи не е официјално потврдена, но ја нагласува можноста болничките податоци да покажуваат само дел од реалната распространетост на заболувањето.
СДСМ бара официјално прогласување епидемија
СДСМ побара надлежните институции да прогласат епидемија, оценувајќи дека тоа ќе овозможи побрза координација и поефикасни мерки.
„Илјадници граѓани се болни, а состојбата бара сериозен и одговорен одговор. Прогласувањето епидемија не е политичко прашање, туку прашање на јавното здравје“, соопшти партијата.
Прогласувањето епидемија може да овозможи поинтензивно следење на случаите, дополнителни превентивни мерки, појасна институционална координација и редовно информирање на населението.
Но Министерството за здравство засега смета дека прво треба да се добијат повеќе податоци за причината и начинот на ширење.
Клековски: Потребни се многу повеќе анкети
Министерот за здравство Сашо Клековски изјави дека нема да се прогласува епидемија пред епидемиолозите да утврдат што ги предизвикало проблемите.
Тој рече дека во истрагата се вклучени повеќе институции и дека се испитуваат различни можности – од тешки метали, паразити и бактерии до вируси.
Најголемиот проблем, според него, е малиот број пополнети епидемиолошки анкети. Во моментот на неговата изјава биле анкетирани само 19 граѓани.
„Ни требаат многу повеќе анкети за да го најдеме причинителот и да ги поврземе можните извори на инфекцијата“, рече Клековски, повикувајќи ги жителите да соработуваат со здравствените екипи.
Епидемиолошката анкета треба да утврди што јаделе и пиеле пациентите, каде престојувале, кога започнале симптомите и дали биле во контакт со други заболени лица.
Без доволен број вакви податоци, тешко може да се пронајде заедничката точка меѓу стотиците или илјадниците пациенти.
Храната сè помалку веројатен извор
Клековски рече дека, според неговата неофицијална процена, мала е веројатноста повеќе од илјада луѓе да се отруле со иста храна.
Тој посочи и дека случаите се појавувале во период од неколку дена, што, според него, ја намалува веројатноста за еднократно труење со прехранбен производ.
Сепак, тој нагласи дека конечната процена треба да ја дадат Центарот за јавно здравје и Институтот за јавно здравје, а не политичари, директори на јавни претпријатија или членови на Владата.
Тоа значи дека ниту водата, ниту храната, ниту вирусната инфекција не можат целосно да бидат исклучени пред да завршат лабораториските анализи и епидемиолошкото поврзување на случаите.
Болницата под силен притисок
Масовниот прилив на пациенти ги оптовари инфективното, детското и ургентното одделение во гостиварската болница.
Најголем дел од пациентите биле на возраст меѓу 18 и 60 години, но меѓу заболените имало и деца.
Болницата морала да го засили присуството на медицинскиот персонал и да ги приспособи капацитетите на одделенијата со најголем број прегледи.
На пациентите им била дадена симптоматска терапија и медицинска помош. Не се објавени информации за смртни случаи, но масовноста на појавата создаде загриженост кај населението и притисок врз здравствениот систем.
Јавното здравје стана политичко бојно поле
Наместо единствен институционален настап, случајот прерасна и во партиски судир.
ВМРО-ДПМНЕ ја обвинува локалната власт за колапс во управувањето и можни опасни интервенции во водоснабдувањето. СДСМ бара прогласување епидемија и поефикасна реакција на државните институции.
Меѓу овие две позиции остануваат граѓаните кои бараат едноставен одговор: дали водата од чешмите е безбедна и што го предизвикало масовното разболување?
Политичките тврдења засега не можат да ја заменат лабораториската потврда. Доколку се утврди институционална или човечка грешка, ќе треба да се утврдат и индивидуалната и командната одговорност.
Доколку причината е вирус што се шири меѓу населението, фокусот ќе треба да се пренасочи кон хигиенски мерки, изолација на заболените и спречување дополнително ширење.
Клучот е во податоците
Одговорот најверојатно ќе дојде од комбинација на лабораториски резултати, анализи на водата и храната, примероци од пациентите и стотици детално пополнети епидемиолошки прашалници.
До тогаш, причината останува непозната, а сите категорични тврдења – вклучително и дека водата е изворот – треба да се третираат како сомнежи што допрва треба да бидат потврдени.
Случајот во Гостивар е и тест за способноста на институциите брзо да комуницираат во криза. Во вакви ситуации, празнината во официјалните информации често ја пополнуваат шпекулации, партиски обвинувања и страв.
За жителите, лабораториските резултати нема да бидат само медицински податок. Тие треба да одговорат и на прашањето дали системот што треба да ги снабдува со безбедна вода и да го заштитува нивното здравје функционирал – или потфрлил токму кога бил најпотребен.