Секое испраќање електронска порака, отворање веб-страница, зачувување фотографија во облак или разговор со чет-бот активира инфраструктура сместена во големи комплекси исполнети со сервери, мрежна опрема и системи за ладење.
Тие објекти, познати како центри за податоци, се физичката основа на современиот дигитален свет.
Во нив се складираат, обработуваат и пренесуваат огромни количества информации. Нивната улога може да се спореди со работата на персонален компјутер, но во неспоредливо поголем обем – наместо податоците на еден корисник, тие истовремено ги обработуваат барањата на милиони луѓе, компании и јавни институции.
Центрите за податоци постоеја долго пред подемот на генеративната вештачка интелигенција. Тие ги одржуваат веб-страниците достапни, ги управуваат облачните услуги, електронската пошта, дигиталните повици, деловните апликации и делови од телекомуникациската инфраструктура.
Сепак, забрзаниот развој на вештачката интелигенција создаде нова категорија објекти со многу поголема потрошувачка на енергија и вода.
Како работи центарот за податоци
Во основа, центарот за податоци е зграда исполнета со редови физички сервери. Секој сервер содржи процесори, меморија, уреди за складирање и мрежна опрема.
Серверите ги примаат барањата од корисниците, ги обработуваат и го враќаат резултатот. Кога некој отвора интернет-страница, серверот ги пронаоѓа потребните податоци и ги испраќа до телефонот или компјутерот на корисникот.
Кога се поставува фотографија во облак, таа не исчезнува во некакво нематеријално дигитално пространство. Податокот најчесто се складира на физички уред во еден или во повеќе центри за податоци.
Современите системи користат и виртуелизација, која овозможува еден физички сервер да извршува повеќе одделни дигитални системи. Со тоа компаниите подобро го користат просторот и полесно ги распределуваат ресурсите.
Податоците обично се копираат на повеќе локации. Доколку еден центар биде погоден од пожар, поплава, дефект или кибернапад, услугата може да продолжи да работи преку друг објект.
Зошто се потребни генератори и силно ладење
Центарот за податоци не се состои само од компјутери.
Објектите имаат резервни извори на електрична енергија, батерии, генератори, противпожарни системи, физичко обезбедување и сложена опрема за ладење.
Причината е едноставна: илјадници процесори што работат без прекин создаваат голема топлина. Доколку температурата не се контролира, опремата може да се оштети или системот да престане да работи.
За ладење се користат климатизациски системи, циркулација на воздух, течности или вода. Некои центри се градат во постудени области за да се намали потрошувачката, додека други се поставуваат во близина на извори на евтина енергија.
Кина изгради и подводни центри за податоци, каде што морската вода помага во одведувањето на топлината.
Традиционалните центри ја одржуваат дигиталната економија
Традиционалните центри за податоци имаат широк спектар задачи.
Тие ги хостираат веб-страниците, складираат деловни и лични податоци, поддржуваат банкарски системи, телекомуникации, владини услуги и апликации што корисниците ги користат преку интернет.
Големите објекти можат да опслужуваат цели региони или држави.
Меѓу најголемите е телекомуникацискиот комплекс во Хохот, во кинескиот регион Внатрешна Монголија, кој поддржува облачни услуги, државни системи и деловни корисници.
Во американската сојузна држава Невада се наоѓа голем комплекс на компанијата „Свич“, кој обезбедува телекомуникациски и информатички услуги за компании, државни институции и технолошки клиенти.
Зошто ВИ-центрите трошат повеќе
Центрите наменети за вештачка интелигенција работат по истиот основен принцип, но користат многу помоќна и погуста компјутерска опрема.
Покрај класичните процесори, тие содржат илјадници графички процесори, специјализирани ВИ-чипови и брзи уреди за складирање.
Оваа опрема се користи за тренирање големи јазични модели, препознавање слики, обработка огромни бази на податоци и работа на чет-ботови.
Тренирањето на еден голем модел може да бара илјадници чипови да работат непрекинато со недели или месеци. Поради тоа, ВИ-центрите имаат значително повисоки потреби за електрична енергија и ладење од традиционалните објекти.
Колку е помоќен моделот и колку повеќе корисници го користат, толку повеќе пресметки се потребни.
Судир со локалните заедници
Противењето кон новите центри за податоци најчесто не е насочено кон самата технологија, туку кон влијанието врз локалните ресурси.
Жителите во некои области стравуваат дека објектите ќе ја зголемат цената на струјата, ќе ја оптоварат електричната мрежа или ќе користат вода што е потребна за домаќинствата и земјоделството.
Проблем може да биде и постојаната бучава од вентилаторите, системите за ладење и резервните генератори.
Авторот на изворниот текст наведува дека центрите за вештачка интелигенција на „Амазон“ потрошиле повеќе од 2,6 милијарди галони вода за ладење во една година. Бројката ја илустрира големината на ресурсите потребни за одржување на модерната ВИ-инфраструктура.
Технолошките компании велат дека инвестираат во обновлива енергија, поефикасни чипови и системи што повторно ја користат водата. Но критичарите бараат поголема транспарентност за реалната потрошувачка и нејзиното влијание врз заедниците.
Невидлива, но неопходна инфраструктура
И покрај загриженоста, центрите за податоци се неопходни за функционирањето на дигиталната економија.
Без нив не би работеле банкарските апликации, болничките информациски системи, интернет-продавниците, социјалните мрежи, електронските пораки и услугите на јавната администрација.
Прашањето затоа не е дали светот може да функционира без центри за податоци, туку како тие да се градат и управуваат без прекумерно оптоварување на енергетските и водните ресурси.
Со натамошното ширење на вештачката интелигенција, оваа инфраструктура ќе станува уште поважна – но и повидлива во јавните расправи за енергијата, животната средина и цената на дигиталниот напредок.