Додека бројот на граѓани кои побарале медицинска помош поради загадената вода во Гостивар се приближува до 4.000, политичката сцена се претвори во арена за меѓусебни обвинувања.
Наместо одговори на прашањата што најмногу ги засегаат граѓаните, како дошло до загадувањето, дали можело да се спречи и кој ќе понесе одговорносa, јавноста добива партиски соопштенија.
Опозицискиот СДСМ ја обвини Владата дека реагирала предоцна и дека ги игнорирала предупредувањата. Според партијата, додека граѓаните се разболувале, институциите зборувале за „паника“ и „дезинформации“, наместо навреме да интервенираат.
Од друга страна, ВМРО-ДПМНЕ возврати дека СДСМ ја злоупотребува кризата за политички поени и дека избегнува да побара одговорност од гостиварскиот градоначалник Валбон Лимани. Владејачката партија потенцира дека државата обезбедува вода за пиење и дека веќе се преземени истражни дејствија.
Но, дали одговорноста може да се сведе само на една институција?
Правните надлежности покажуваат дека кризата е многу посложена отколку што ја претставуваат политичките партии.
Локалната самоуправа преку јавното комунално претпријатие е одговорна за управувањето со системот за водоснабдување и за одржувањето на инфраструктурата. Но, кога се загрозува јавното здравје, одговорност преземаат и државните институции – Министерството за здравство, Институтот за јавно здравје, Агенцијата за храна и ветеринарство, Државниот санитарен и здравствен инспекторат, како и обвинителството доколку постојат елементи на кривична одговорност.
Токму затоа, прашањето не е само дали потфрлила општината или Владата, туку дали институциите функционирале координирано и навремено.
Временската линија ќе биде клучна
За јавноста најважни се фактите.
- Кога првпат било забележано дека водата е небезбедна?
- Кога биле известени надлежните институции?
- Кога биле земени првите примероци?
- Кога граѓаните биле предупредени да не ја користат водата?
- Дали некој доцнел со реакцијата и дали тоа придонело бројот на заболени да расте?
Без одговори на овие прашања, политичките обвинувања остануваат само политички пораки.
Од политичка криза кон институционален тест
Случајот веќе ја надмина локалната рамка. Тој стана тест за функционирањето на целиот систем за заштита на јавното здравје.
Ако се потврди дека институциите располагале со информации, а не реагирале навреме, тогаш одговорноста нема да може да се сведе само на една политичка адреса. Ако, пак, се утврди дека причината е пропуст во управувањето со водоводниот систем, тогаш локалните власти ќе мора да дадат објаснување како дошло до тоа.
Во Гостивар денес најмалку е важно која партија ќе победи во медиумската битка. За луѓето кои со денови не можат безбедно да ја користат водата, единствено важно е кога ќе можат повторно без страв да ја отворат чешмата.
Затоа, вистинската политичка одговорност нема да се мери според бројот на прес-конференции или соопштенија, туку според тоа дали истрагата ќе биде независна, дали ќе се утврдат фактите и дали секој што придонел за оваа здравствена криза – со дејствување или со пропуст – ќе сноси последици.
Само тогаш кризата со водата во Гостивар ќе добие институционален, а не само политички епилог.