Смртта на поранешниот командант на Војската на Република Српска Ратко Младиќ во Хаг предизвика спротивставени реакции на Балканот, од најави за можни државни почести во Србија до остри осуди на неговото величање и предупредување од Европската комисија дека таквата практика е спротивна на основните европски вредности.
Младиќ беше правосилно осуден на доживотен затвор за геноцид во Сребреница, злосторства против човештвото и воени злосторства извршени за време на војната во Босна и Херцеговина.
Европската комисија, во одговор за Радио Слободна Европа, порача дека глорификацијата на воени злосторници нема место ниту во Европската Унија ниту во државите што се кандидати за членство.
„Каква било глорификација на воените злосторници е спротивна на најфундаменталните европски вредности“, порача Комисијата.
Пораката добива дополнително политичко значење бидејќи Србија е земја кандидат за членство во ЕУ, а реакциите по смртта на Младиќ повторно го отворија прашањето за односот кон военото минато и судските пресуди.
Државни почести во Србија?
Српскиот министер за правда Ненад Вујиќ изјави дека Младиќ би можел да биде погребан со највисоки државни почести, но нагласи дека семејството треба да одлучи каде ќе биде погребан.
Српскиот претседател Александар Вучиќ беше повоздржан, велејќи дека државата ќе помогне да се организира достоинствен погреб доколку тоа го побара семејството.
Тој истовремено го критикуваше меѓународниот судски механизам во Хаг затоа што на Младиќ не му било дозволено последните денови да ги помине во Србија, оценувајќи дека било направено сè тој да почине во затвор.
Тоа е став на Вучиќ. Младиќ ја издржуваше правосилната доживотна казна изречена од меѓународниот судски механизам.
Европската комисија соопшти дека српските власти треба да разјаснат каква улога би имале во организацијата на погребот доколку тој се одржи во Србија.
Политичка бура и во Северна Македонија
Смртта на Младиќ предизвика контроверзии и во Северна Македонија.
На фејсбук-страницата на Демократската партија на Србите во Македонија, предводена од министерот за локална самоуправа Иван Стоилковиќ, беше објавен текст во кој Младиќ е претставен како генерал и човек кој животот го ставил во служба на војската и својот народ.
Во текстот се наведува дека многу Срби ќе го паметат како „свој генерал“, а не по Хаг и последните години од неговиот живот.
Објавата предизвика остри реакции од опозициските СДСМ и ДУИ.
СДСМ го повика премиерот Христијан Мицкоски да каже дали ставовите на коалицискиот партнер се прифатливи за Владата, оценувајќи дека функционер во демократска и европски ориентирана влада не треба да велича човек осуден за геноцид и воени злосторства.
ДУИ, пак, го насочи притисокот кон ВЛЕН, барајќи од албанскиот партнер во Владата да се изјасни за постапката на својот коалициски партнер.
„Идеите сè уште живеат“
Емир Хасановиќ реагираше дека Младиќ заминува во историјата како осуден воен злосторник и сторител на геноцид, но предупреди дека реакциите по неговата смрт покажуваат оти идеологиите што ги одбележаа војните во 1990-тите сè уште се присутни во регионот.
„Најголем непријател на Балканот останува самиот Балкан“, порача Хасановиќ.
Реакциите низ регионот се движат од потсетување на жртвите и пресудите на меѓународните судови до изрази на почит и претставување на Младиќ како воен херој.
Младиќ беше командант на Главниот штаб на Војската на Република Српска за време на војната во Босна. По обвинението од Хашкиот трибунал во 1995 година, речиси 16 години беше во бегство.
Беше уапсен во Србија во мај 2011 година и предаден на Хаг. Во 2017 година беше осуден на доживотен затвор, а пресудата беше правосилно потврдена во 2021 година.
Неговата смрт ја заврши неговата затворска казна, но реакциите од Белград, Скопје, Сараево и Брисел покажуваат дека политичката борба околу наследството на војните од 1990-тите останува далеку од завршена.