Хрватската писателка, новинарка и колумнистка Ведрана Рудан почина на 77-годишна возраст, оставајќи зад себе 17 книги, бројни колумни и препознатлив книжевен стил со кој без задршка пишуваше за политиката, семејството, љубовта, староста, сексот, национализмот и општествените лицемерија.
Рудан важеше за една од најчитаните и најконтроверзни авторки во регионот. Нејзините книги се преведувани на повеќе јазици, меѓу кои англиски, француски, италијански, руски, полски, словенечки, унгарски и македонски, а според дел од нив се поставувани и театарски претстави во повеќе земји.
Пред да се посвети на книжевноста, работеше како новинарка, радиоуредничка и телевизиска водителка. Во јавноста беше позната по директниот, често провокативен јазик и по критиките кон политичките елити, национализмот, религијата, општествените норми и положбата на жените.
Нејзината последна книга, „Да се умре без стрес“, беше објавена во 2024 година. Во неа, како и во голем дел од нејзиното творештво, Рудан со црн хумор и сарказам пишуваше за стареењето, политиката, смртта и секојдневните апсурди.
Меѓу нејзините најпознати дела се „Уво, грло, нож“ од 2002 година, романот со кој стекна поширока регионална препознатливост, „Љубов на последен поглед“, „Јас, неверницата“, „Црнци во Фиренца“, „Да даде Бог мајка ти да те роди“, „Костурите на округот Медисон“, „Во земјата на крвта и идиотите“, „Зошто пцујам“, „Маж во грлото“, „Живот без крлежи“, „Танц околу Сонцето“ и „Доживотна робија“.
Авторка која не се обидуваше да им се допадне на сите
Рудан ретко пишуваше со намера да остане неутрална или пријатна за читателот. Нејзините текстови беа изградени врз конфликт, иронија и намерно рушење на табуата.
Во автобиографската книга „Танц околу Сонцето” пишуваше за сопственото детство, семејството, децата, стареењето и патот од продавачка на сладолед до една од најпознатите книжевни фигури во поранешна Југославија.
Во „Да даде Бог мајка ти да те роди“ се занимаваше со насилството во семејството и сложениот однос меѓу мајката и ќерката, додека во „Во земјата на крвта и идиотите“ преку колумни ги анализираше Хрватска, Србија, Америка, Израел, Палестина, Католичката црква и односите меѓу мажите и жените.
Нејзината проза често ги делеше читателите. За едни беше брутално искрена авторка која го кажуваше она што другите не сакаат да го изговорат. За други, нејзиниот стил беше претерано груб и провокативен.
Токму таа поларизација стана еден од белезите на нејзината јавна кариера.
Од новинарство до книжевен феномен
Рудан со години работеше во медиуми, меѓу другото и како уредничка на Хрватското радио и телевизиска водителка. Подоцна пишуваше колумни за повеќе регионални медиуми и на сопствениот блог.
Со романот „Уво, грло, нож“ на почетокот на 2000-тите се наметна како авторка со специфичен литературен глас – суров, саркастичен и полн со црн хумор.
Во следните две децении изгради публика низ целиот поранешен југословенски простор, а нејзините книги продолжија да се продаваат и преведуваат надвор од регионот.
Нејзините текстови најчесто почнуваа од интимното – бракот, децата, телото, староста или болеста – но речиси секогаш завршуваа како поширока критика на општеството.
Со смртта на Ведрана Рудан, регионалната книжевна сцена останува без една од своите најпрепознатливи и најполаризирачки авторки во последните две децении.