Бројот на ученици во основното образование во Северна Македонија продолжил да се намалува во учебната 2024/2025 година, додека бројот на наставници се зголемил, тренд што укажува на сè посилното влијание на демографскиот пад врз образовниот систем.
Во редовните основни училишта на почетокот на учебната 2024/2025 година биле запишани 180.627 ученици, наспроти 182.124 една година претходно. Тоа е пад од 1.497 ученици, или околу 0,8% за само една година.
Истовремено, бројот на редовни основни училишта се намалил од 955 на 943, односно за 12, додека бројот на паралелки пораснал од 11.103 на 11.190.
Податоците покажуваат спротивно движење кај наставниот кадар. Вкупниот број наставници во редовното основно образование се зголемил од 18.831 на 19.447, или за 616 наставници, што претставува раст од околу 3,3%.
Тоа значи дека на еден наставник во учебната 2023/2024 година во просек доаѓале околу 9,7 ученици, додека една година подоцна соодносот се намалил на околу 9,3 ученици на наставник.
Бројките покажуваат дека системот засега не се намалува со исто темпо како ученичката популација: има помалку ученици и училишта, но повеќе паралелки и наставници.
Средното образование засега постабилно
Демографскиот притисок е помалку видлив во средното образование.
Во редовните средни училишта во учебната 2024/2025 година имало 67.143 ученици, во споредба со 67.278 претходната година, што е намалување од само 135 ученици или околу 0,2%.
Бројот на редовни средни училишта се намалил од 129 на 128, а бројот на паралелки од 3.500 на 3.452.
За разлика од основното образование, вкупниот број наставници во средните училишта останал речиси непроменет – се зголемил од 7.051 на 7.084.
Од нив, 6.198 биле вработени со полно работно време, наспроти 6.232 една година претходно.
Сè помала генерација се движи низ системот
Подеталните податоци за возраста и одделенијата покажуваат како различната големина на генерациите постепено се пренесува низ образовниот систем.
Во прво одделение во учебната 2024/2025 година имало 19.452 ученици, додека во петто имало 20.722, а во деветто 19.907.
Во средното образование првата година ја посетувале 17.984 ученици, втората 17.189, третата 16.483, а четвртата 15.487.
Старосната структура дополнително покажува дека најголем дел од средношколците се концентрирани меѓу 15 и 18 години. Бројот на 14-годишни средношколци, сепак, пораснал од 1.897 на 2.214, додека бројот на 18-годишници се зголемил од 314 на 748.
Англискиот практично универзален прв странски јазик
Податоците покажуваат и силна доминација на англискиот јазик во образовниот систем.
Сите 180.627 ученици во редовното основно образование се евидентирани како ученици што го изучуваат англискиот како прв странски јазик.
Кај вториот странски јазик, германскиот е најзастапен со 53.558 ученици, пред францускиот со 24.871. Руски јазик учат 244 ученици, додека во категоријата други јазици се евидентирани 1.938 ученици.
Разликата е особено изразена од шесто до деветто одделение, кога вториот странски јазик станува значително позастапен.
Слична е состојбата и во средното образование. Од 67.143 ученици во редовните средни училишта, 67.012 учат англиски како прв задолжителен странски јазик. Само 41 ученик учи француски, а 90 германски како прв задолжителен странски јазик.
Како втор задолжителен странски јазик, германскиот повторно доминира со 17.997 ученици, пред францускиот со 8.911. Италијански учат 643, турски 467, а руски 50 ученици.
Повеќе ресурси за помалку ученици
Најизразената промена во податоците, сепак, е комбинацијата на пад на бројот на ученици и раст на наставниот кадар во основното образование.
За една година системот изгубил речиси 1.500 основци, но добил повеќе од 600 наставници. Бројот на училишта се намалил, но бројот на паралелки се зголемил.
Таквата динамика може да биде последица на повеќе фактори, меѓу кои географската распределба на учениците, потребата од одржување на мали училишта и паралелки, наставата на различни јазици и кадровската структура. Самите статистички податоци не ја утврдуваат причината.
Но доколку падот на бројот на ученици продолжи, разликата меѓу големината на образовната инфраструктура и бројот на деца што ја користат може да стане сè поважен фактор за образовната и фискалната политика.
Податоците за учебната 2024/2025 година веќе покажуваат дека најголемиот предизвик не е само колку училишта и наставници има државата, туку како систем создаден за поголеми генерации ќе се приспособи на сè помал број ученици.