Дваесет и пет години по потпишувањето на Охридскиот рамковен договор, политичари, поранешни дипломати и експерти оценија дека документот останува основа за меѓуетничката стабилност во Северна Македонија, но дека неговото наследство сè повеќе ќе се мери преку функционални институции, владеење на правото, децентрализација и европска интеграција.
Годишнината беше одбележана со панел-дискусија организирана од Министерството за односи меѓу заедниците во Клубот на пратениците, на која учествуваа универзитетски професори, експерти, поранешни дипломати, политичари, новинари и претставници на граѓанскиот сектор.
Министерот за односи меѓу заедниците Агон Ферати рече дека четврт-вековниот јубилеј не треба да биде само навраќање кон конфликтот и договорот од 2001 година, туку повод за разговор за иднината.
„Овој настан не е само за одбележување на 25-годишнината од Охридскиот рамковен договор. Тој е можност нашето внимание да го насочиме кон иднината, кон зајакнувањето на владеењето на правото, развојот на едно поинклузивно општество и, особено, кон градењето капацитети и создавањето повеќе можности за младите“, рече Ферати.
Поранешната дипломатка на ОБСЕ Кларис Пастори, која била вклучена во процесот во периодот на преговорите и имплементацијата, го опиша договорот како „жив инструмент“, а не како документ чија улога завршила со прекинот на конфликтот.
Според неа, неговото значење е во заштитата на човековите права, вклучувањето на заедниците во институциите, правичната застапеност и децентрализацијата.
„Тој мора да се живее, да се спроведува, да се подобрува и да се одржува секој ден“, рече Пастори.
Децентрализацијата останува незавршена работа
Градоначалникот на Тетово, Билал Касами, рече дека основните принципи на договорот мора да продолжат да се спроведуваат независно од тоа која политичка структура е на власт.
Тој оцени дека административната децентрализација напредувала, но дека фискалната децентрализација сè уште заостанува, што ги ограничува можностите на општините самостојно да одговорат на потребите на граѓаните.
Поранешниот градоначалник на Струмица Костадин Костадинов рече дека Охридскиот договор не може да се третира како завршена историска тема и дека следната голема интегративна цел на земјата е членството во Европската Унија.
Министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски оцени дека државата треба постепено да излезе од постконфликтната логика и различностите да ги претвори во предност.
„Нашата различност треба да биде сила, а не политичка граница меѓу луѓето, а Охридскиот договор рамка за интеграција, а не причина политиката трајно да остане заробена во постконфликтна логика“, рече Муцунски.
Тој додаде дека правичната застапеност во иднина треба да биде надградена со професионалност, знаење и интегритет.
„Секој млад човек треба да има можност да успее врз основа на својот талент, образование, труд и карактер, а не неговата иднина да биде определена од презимето, етничката припадност, партиската книшка или познанствата“, рече Муцунски.
Две одбележувања за истиот јубилеј
Официјалните активности организирани од Министерството за односи меѓу заедниците продолжуваат на 13 август, на денот кога договорот беше потпишан во 2001 година.
ДУИ, пак, најави посебно одбележување во скопскиот хотел „Александар Палас“, со панел на тема „25 години од Охридскиот мировен договор – наследството, предизвиците и иднината“.
Одделните одбележувања доаѓаат во период на засилена политичка дебата меѓу власта и опозицијата за тоа како се спроведува наследството од договорот и колкаво е реалното влијание на етничките заедници во институционалното одлучување.
Охридскиот рамковен договор беше парафиран на 10 август 2001 година во Охрид, а потпишан на 13 август во Скопје од тогашниот претседател Борис Трајковски и лидерите на ВМРО-ДПМНЕ, СДСМ, ДПА и ПДП – Љубчо Георгиевски, Бранко Црвенковски, Арбен Џафери и Имер Имери – во присуство на меѓународните олеснувачи Франсоа Леотар и Џејмс Пердју.
Договорот стави крај на вооружениот конфликт од 2001 година и отвори процес на уставни и законски промени во областите на употребата на јазиците, правичната застапеност, локалната самоуправа и правата на заедниците.