Европската Унија ја притиска Велика Британија да ги доближи своите трговски правила кон европските, вклучително и преку повисоки царини за кинеските електрични автомобили, ако Лондон сака британските производители да добијат еднаков третман во новата политика „Произведено во Европа“, објави „Фајненшл тајмс“.
Спорот го става Лондон пред една од најтешките постбрегзит дилеми: како да ги задржи трговските слободи стекнати со излегувањето од ЕУ, а истовремено да обезбеди британските компании да не бидат третирани како надворешни конкуренти на најголемиот пазар во нивното непосредно соседство.
Според „Фајненшл тајмс“, Брисел му сигнализирал на Лондон дека наједноставно решение би било Британија повторно да влезе во царинска унија со ЕУ.
Британската влада ја исклучува таа можност.
Страв дека Британија може да стане кинеска „задна врата“
Во центарот на спорот е Кина.
ЕУ воведе дополнителни царини за електричните автомобили произведени во Кина откако Европската комисија утврди дека кинеските производители користат субвенции што им создаваат неправедна предност на европскиот пазар.
Британија не ја следеше Унијата со еквивалентни царини.
Токму затоа во Брисел постои загриженост дека производи од Кина би можеле да влегуваат преку британскиот пазар и на тој начин да ги поткопуваат европските мерки.
Европската комисија веќе најави дека кај електричните возила ќе разгледува и посебни правила за потекло за да спречи компании опфатени со трговски мерки да ги заобиколуваат преку производство во трети земји со повластен пристап до европскиот пазар.
Еден европски функционер, цитиран од „Фајненшл тајмс“, ја опиша промената во перцепцијата на Британија по Брегзит вака: порано Брисел стравувал од ултраконкурентен „Сингапур на Темза“, а сега стравува дека земјата би можела да стане канал преку кој кинеските производи ќе стигнуваат до европскиот пазар.
Кинеските автомобили освојуваат британски пазар
Разликата во политиката веќе има видливи последици.
Според податоците наведени од „Фајненшл тајмс“, кинеските производители годинава достигнале околу 16 отсто од британскиот пазар на нови автомобили.
Најновите официјални британски трговски податоци, исто така, покажуваат раст на увозот од Кина. Во јули кинескиот увоз во Британија бил за 19 отсто повисок отколку една година претходно, при што моторните возила биле меѓу главните двигатели на растот.
Кина е и вториот најголем извор на британски увоз на стоки. Во 12-те месеци до јули 2026 година Британија увезла стоки од Кина во вредност од 72,9 милијарди фунти.
Тоа го прави секое британско приближување кон европските царини економски и дипломатски чувствително.
Што е „Произведено во Европа“?
Политиката „Произведено во Европа“ е дел од поширокиот обид на ЕУ да ја заштити и зајакне европската индустриска база во услови на силна конкуренција од Кина и други економски сили.
Идејата е европските производители да добиваат предност при одредени субвенции, јавни набавки и стратешки инвестиции.
Но за Британија се поставува едно суштинско прашање:
Што значи „европски производ“ по Брегзит?
Лондон сака британските автомобилски, хемиски и енергетски синџири на снабдување да бидат вклучени во системот.
Брисел, според „Фајненшл тајмс“, возвраќа дека Британија не може истовремено да бара привилегии како дел од европската индустриска база и да води значително различна политика кон кинескиот увоз.
Автомобилската индустрија прва го чувствува притисокот
Дилемата е особено голема за британската автомобилска индустрија.
Европа е тесно поврзан производствен простор во кој делови и компоненти повеќепати ги преминуваат границите пред да се произведе готов автомобил.
Затоа исклучувањето на британските производители од европските индустриски програми би можело да има последици за инвестициите и идните производствени одлуки.
Европскиот директор на „Нисан“, Масимилијано Месина, предупреди дека Британија ризикува да стане „коридор“ за кинеските електрични автомобили кон ЕУ и дека земјата ќе мора да разгледа приспособување на дел од царинската политика.
Но тука се појавува вториот проблем.
Лондон истовремено сака кинески инвестиции во британската автомобилска индустрија, вклучително и можност кинескиот производител „Чери“ да произведува автомобили во фабриката на „Нисан“ во Сандерленд.
Повисоки царини против Кина би можеле да го усложнат токму тој инвестициски модел.
Истата дилема стигнува и до хемиската индустрија
Автомобилите не се единствениот проблем.
Британската хемиска индустрија се соочува со евтин кинески увоз во момент кога ЕУ сè почесто употребува антидампинг и други инструменти за заштита на европските производители.
Европската комисија соопшти дека побарувачката за трговски заштитни мерки останала висока во 2025 година и дека сè поголемо внимание посветува на обидите за заобиколување на постојните ограничувања.
Тоа значи дека различните британски и европски царински политики можат да создадат нови трговски бариери меѓу две економии чии производствени синџири остануваат длабоко поврзани.
Брисел овој месец почна да го следи и британскиот извоз на титаниум диоксид откако кинеска компанија купи производствен капацитет во североисточна Англија, според „Фајненшл тајмс“.
Брегзит се судира со новата геоекономија
Спорот покажува колку се промени светската трговија од британскиот референдум за Брегзит во 2016 година.
Тогаш една од главните економски идеи зад излегувањето од ЕУ беше Британија самостојно да склучува трговски договори и да определува сопствени царини.
Една деценија подоцна, големите економски сили сè почесто користат царини, субвенции, правила за потекло и јавни набавки како инструменти на индустриска и безбедносна политика.
Британија веќе мораше да носи сопствени одлуки за низа трговски мерки наследени од ЕУ. Нејзината Агенција за трговски мерки наведува дека до март 2026 година Кина била предмет на 51 британска истрага или ревизија и на 29 активни мерки.
Но прашањето за автомобилите е поголемо, бидејќи го допира самиот модел на британските односи со ЕУ и Кина.
Лондон меѓу Брисел и Пекинг
Ако Британија ги усогласи царините со ЕУ, ќе зачува поголем дел од интеграцијата со европските производствени синџири, но ќе загуби дел од трговската автономија што беше една од главните политички придобивки ветувани со Брегзит.
Ако не се усогласи, ризикува британските компании да останат надвор од дел од европските субвенции, набавки и индустриски програми.
А постои и трет ризик.
Заострувањето на британските мерки против кинескиот увоз би можело да предизвика реакција од Пекинг во момент кога Лондон сака да привлече кинески капитал.
Така прашањето за царините на кинеските електрични автомобили станува многу повеќе од спор околу автомобилите.
Тоа е тест за тоа колку Британија навистина може да води независна трговска политика кога се наоѓа меѓу два огромни економски блока – Европската Унија и Кина.