Возач во Црна Гора со една просечна месечна нето-плата теоретски може да купи повеќе од 550 литри дизел, додека во Албанија просечната заработка е доволна за околу 330 литри, покажува споредбата на платите и цените на горивата во шесте економии од Западен Балкан.
Анализата на Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Северна Македонија и Србија покажува дека ниската цена на бензинските пумпи сама по себе не значи и поевтино гориво за граѓаните. Клучна е куповната моќ, односно односот меѓу цената на горивото и месечната заработка.
Пресметката е теоретска и претпоставува целата просечна плата да се потроши за гориво, но овозможува едноставна споредба на неговата достапност.
Црна Гора – околу 551 литар дизел
Црна Гора е на врвот на споредбата и покрај релативно високата цена на дизелот.
Со просечна нето-плата од околу 1.036 евра и дизел од приближно 1,88 евра за литар, една просечна плата може теоретски да купи околу 551 литар дизел.
Токму Црна Гора покажува зошто цената на пумпата не е доволна за мерење на реалниот товар врз граѓаните – горивото е поскапо отколку во Северна Македонија, но платите се значително повисоки.
Србија – околу 521 литар
На второто место е Србија.
Просечната нето-плата од околу 1.010 евра, при цена на дизелот од приближно 1,94 евра, овозможува купување на околу 521 литар.
Иако дизелот е меѓу поскапите во регионот, повисоката просечна заработка ја подобрува неговата достапност.
Босна и Херцеговина – околу 513 литри
Босна и Херцеговина е трета.
Со просечна нето-плата од околу 872 евра и референтна цена на дизелот од приближно 1,70 евра, просечната заработка купува околу 513 литри.
Цените таму значително варираат меѓу градовите и бензинските станици, па резултатот треба да се гледа како регионален индикатор, а не како фиксна вредност за целата земја.
Северна Македонија – евтин дизел, но четврто место
Северна Македонија можеби најдобро покажува зошто евтиното гориво не значи автоматски и најголема куповна моќ.
Со дизел од околу 1,59 евра за литар, земјата има пониска цена од останатите пет економии во анализата.
Но, просечната нето-плата од приближно 787 евра може да купи околу 495 литри дизел, што ја става Северна Македонија на четвртото место.
Тоа значи дека македонскиот возач плаќа помалку за еден литар од црногорскиот, но повисоката плата во Црна Гора повеќе од ја надоместува разликата.
Косово паѓа под 400 литри
Во Косово просечната заработка од околу 713 евра, при цена на дизелот од приближно 1,79 евра, купува околу 398 литри.
Разликата со лидерот е голема – една просечна плата во Црна Гора купува околу 153 литри повеќе дизел од просечната плата во Косово.
Албанија има најслаба куповна моќ
На последното место е Албанија, каде релативно високите цени на горивата се комбинираат со пониски приходи.
Со дизел од околу 2,23 евра за литар и проценета просечна нето-плата од околу 740 евра, една месечна заработка купува само околу 332 литри дизел.
Тоа е околу 219 литри помалку од Црна Гора.
Со други зборови, просечната плата во Црна Гора купува приближно 66% повеќе дизел од проценетата просечна плата во Албанија.
Кај бензинот Еуросупер 95 резултатите се нешто поинакви.
Србија ја престигнува Црна Гора поради пониската цена на бензинот, додека Албанија останува убедливо на последното место.
Просечната српска плата теоретски може да купи речиси 600 литри бензин, наспроти околу 360 литри во Албанија.
Не е важно само колку чини литарот
Споредбата покажува поширока економска поделба во Западен Балкан.
Ако земјите се рангираат само според цената на бензинските пумпи, Северна Македонија изгледа како една од најповолните за возачите.
Но, кога во пресметката ќе се вклучат платите, Црна Гора и Србија излегуваат пред неа.
Кај Албанија проблемот е двоен – горивото е скапо и во номинален износ и во однос на просечните приходи.
За да купи количество дизел што просечен работник во Црна Гора може да го купи со една плата, на работник со проценета просечна плата во Албанија би му биле потребни околу 1,66 месечни плати.
Разликата меѓу земјите затоа не е само приказна за цените на нафтата.
Овој текст е подготвен во рамките на проектот „Зајакнување на етичката употреба на генеративни алатки за вештачка интелигенција и медиумското покривање на вештачката интелигенција преку образованието по новинарство во Северна Македонија“, финансиран од Меѓународната програма за развој на комуникациите (IPDC) на УНЕСКО. Изразените ставови и мислења се исклучиво на авторот/авторите и не мора да ги одразуваат ставовите на УНЕСКО како донатор. При изработка на овој текст се користени помошни ВИ-системи.