Пресудата против четворицата поранешни водачи на ОВК прерасна во нов политички спор меѓу Белград и албанските партии во Северна Македонија, откако српскиот претседател Александар Вучиќ ги прозва претседателот на Собранието Африм Гаши и вицепремиерот и министер за европски прашања Беким Сали, кого го нарече „министер на Курти во македонската влада“.
ДУИ возврати неколку часа подоцна со оценка дека влијанието на Белград и на концептот што партијата го нарекува „српски свет“ во Северна Македонија е „поголемо од кога било досега“.
Така, дебатата што започна со првостепената пресуда во Хаг за Хашим Тачи, Кадри Весели, Реџеп Селими и Јакуп Красниќи се префрли во Северна Македонија, каде реакциите на пресудата повторно ги отворија прашањата за односите со Србија и Косово и различните погледи на војната од 1998-1999 година.
Вучиќ директно ги спомена Гаши и Сали
Повод за новата полемика беа реакциите на македонски политичари по пресудата на Специјализираните совети на Косово.
Гаши и Сали јавно порачаа дека пресудата не го менува нивното гледање на улогата на ОВК во војната во Косово.
Вучиќ потоа ги вклучи нивните изјави во своето обраќање за пресудата.
Особено внимание предизвика неговото именување на Сали како „министер на Курти во македонската влада“, алудирајќи на политичките односи меѓу дел од албанските партии во Северна Македонија и косовскиот премиер Албин Курти.
Со тоа српскиот претседател практично ја прошири дебатата надвор од Србија и Косово и директно кон политичките односи во Северна Македонија.
ДУИ: Белград има поголемо влијание од кога било
ДУИ одговори со многу пошироко политичко обвинување.
Партијата оцени дека влијанието на Белград и на таканаречениот „српски свет“ во Северна Македонија денес е поголемо од кога било.
ДУИ тврди дека тоа не е само нејзина политичка перцепција, туку прашање што било нотирано и во проценки и извештаи на меѓународни институции.
ДУИ оцени дека настапот на Вучиќ претставува обид за „дефокусирање и манипулирање со јавноста“.
Партијата порача дека нема да дозволи, како што ги нарекува, „наративите увезени од Белград“ да ја определуваат политичката дебата во Северна Македонија или да влијаат врз меѓуетничките односи и европската ориентација на земјата.
Терминот „српски свет“ со години се користи во регионалните политички дебати, но неговото значење е спорно.
Критичарите го употребуваат за да опишат политичко, културно и медиумско влијание на Белград врз српските заедници и соседните држави.
Српските власти, пак, различно ги толкуваат ваквите обвинувања и честопати ги претставуваат врските со Србите во регионот како легитимна национална, културна и политичка соработка.
Во полемиката влезе и прашањето каков суд всушност ја донесе пресудата против поранешните водачи на ОВК.
ДУИ реагираше на споредбите меѓу Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија и Специјализираните совети на Косово.
Тоа се две правно различни институции.
Трибуналот за поранешна Југославија беше формиран од Советот за безбедност на Обединетите нации во 1993 година.
Специјализираните совети, иако се сместени во Хаг и во нив работат меѓународни судии и персонал, се создадени преку уставни измени и закон усвоени од косовското Собрание во 2015 година и функционираат во рамките на правниот систем на Косово.
Токму овој необичен правен модел повторно стана дел од политичката дебата по пресудата.
Што всушност пресуди судот
Специјализираните совети на 16 септември ги прогласија Тачи, Весели, Селими и Красниќи за виновни за воени злосторства – незаконско или произволно апсење и притворање, сурово постапување, тортура и убиство.
Тачи и Красниќи добија по 25 години затвор, Весели 18, а Селими 13 години.
Судскиот совет истовремено ги ослободи од обвиненијата за злосторства против човештвото, бидејќи обвинителството, според пресудата, не докажало надвор од разумно сомнение дека постоел широк или систематски напад насочен против цивилно население.
Тоа е важна разлика во однос на дел од политичките интерпретации што следуваа по пресудата.
Пресудата е првостепена и страните имаат право на жалба.
Во Северна Македонија, сепак, правната содржина на пресудата брзо беше потисната од политичката дебата.
За дел од албанските партии, пресудите против индивидуални поранешни припадници или лидери на ОВК не ја менуваат нивната историска оценка за организацијата и за војната во Косово.
Од Белград доаѓа спротивен наратив, со нагласување на српските жртви и критики кон политичарите што јавно ја бранат историската улога на ОВК.
Кога Вучиќ директно ги спомена Гаши и Сали, оваа регионална дебата стана и македонска внатрешнополитичка тема.
ДУИ потоа ја прошири уште повеќе – од прашањето што кажале двајца албански функционери за пресудата кон прашањето колкаво политичко влијание има Белград во Северна Македонија.