Северна Македонија денес има околу 4.800 студенти помалку отколку пред една деценија, но зад вкупниот пад се крие многу подлабока промена: бројот на жените се приближуваат до 60 проценти од сите студенти, а универзитетската карта сè повеќе се менува меѓу Скопје, Тетово и Штип.
Пред десет години, на факултетите и високите стручни школи во Македонија студирале речиси 60.000 луѓе. Денес ги има околу 55.000.
Но бројката сама по себе кажува само половина од приказната.
Новите податоци на Државниот завод за статистика (ДЗС) за академската 2025/2026 година покажуваат дека високото образование поминува низ тивка демографска трансформација: вкупниот број студенти е помал отколку пред една деценија, но бројот на жените се зголемува, а дел од универзитетите со настава на албански јазик растат.
Во академската 2025/2026 година се регистрирани 55.036 студенти, од кои 32.957 се жени и 22.079 мажи, покажуваат најновите податоци на ДЗС доставени во табелите анализирани од Инбокс7. Само една година претходно имало 53.535 студенти, што значи дека за една година бројот пораснал за околу 1.500, или 2,8 проценти.
Но ако погледот се прошири на една деценија, сликата е поинаква. Во академската 2015/2016 година во земјата биле запишани 59.865 студенти, според тогашните податоци на ДЗС. Тоа значи дека денес има околу 4.829 студенти помалку, односно пад од околу 8 проценти за една деценија. Тоа се случува и покрај најновото едногодишно закрепнување.
Жените стануваат доминантни на факултетите
Уште повпечатлива е промената во структурата по пол. Во 2015/2016 година имало 32.837 студентки, или 54,9 проценти од сите студенти. Десет години подоцна бројот на студентки е речиси ист – 32.957 – но бидејќи вкупната студентска популација е помала, нивното учество пораснало на речиси 60 проценти.
Со други зборови, бројот на жени практично останал непроменет во текот на една деценија, додека падот на вкупниот број студенти главно се одразува врз машката студентска популација.
Во 2025/2026 година на секои 100 студентки има околу 67 студенти мажи. Разликата е уште поизразена на одредени факултети. На Фармацевскиот факултет при УКИМ, на пример, од 903 студенти 754 се жени. На Филозофскиот факултет има 1.373 жени од вкупно 1.735 студенти. На Машинскиот факултет трендот е обратен – од 841 студент, 517 се мажи.
Тетово ја зацврстува позицијата
Промената може да се види и преку универзитетите. На Државниот универзитет во Тетово во 2025/2026 година се регистрирани 7.978 студенти, наспроти 7.851 една година претходно.
На Универзитетот на Југоисточна Европа бројот се зголемил од 2.587 на 2.849 студенти, раст од околу 10 проценти за една година.
Уште посилен раст има Универзитетот „Мајка Тереза“ во Скопје – од 1.825 на 2.298 студенти, односно за околу 26 проценти.
Трите институции заедно имаат повеќе од 13.000 студенти.
УКИМ останува убедливо најголемиот универзитет во земјата. Во 2025/2026 година таму се запишани 22.537 студенти, во споредба со 21.417 една година претходно. Тоа значи дека само УКИМ опфаќа околу 41 процент од целата студентска популација.
Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип, пак, бележи благо намалување – од 6.280 на 6.166 студенти, додека Универзитетот „Св. Климент Охридски“ во Битола пораснал од 3.472 на 3.558.
Странските студенти – нов фактор
Друг тренд што ја менува сликата е присуството на странски студенти. Во 2025/2026 година во земјата се евидентирани 4.591 странски државјани, што претставува околу 8,3 проценти од вкупниот број студенти. Една година претходно нивниот број бил уште поголем – 5.010, или околу 9,4 проценти.
Но тие не се распределени рамномерно. Меѓународниот балкански универзитет во Скопје има 2.513 студенти, од кои 1.344 се странски државјани. На Меѓународниот универзитет „Визион“ во Гостивар, 706 од вкупно 916 студенти се странци.
И Универзитетот „Гоце Делчев“ има значително присуство на странски студенти – 833 во 2025/2026 година.
Пред една деценија ДЗС регистрирал вкупно 59.865 студенти, од кои 57.131 биле државјани на Македонија, што покажува дека странските студенти и тогаш биле присутни, но денешната концентрација на одредени универзитети станува важен дел од нивниот модел на раст.
Помалку студенти, поинаков универзитетски систем
Долгорочниот пад на студентската популација не е нов феномен. Податоците на ДЗС покажуваат големи осцилации уште пред една деценија: од 63.437 студенти во 2008/2009, бројот паднал на 57.894 следната година, повторно пораснал на 63.250 во 2010/2011, а потоа се движел околу 57.000 до 60.000 студенти.
Во 2015/2016 година биле запишани 59.865 студенти, што тогаш било зголемување од 0,9 проценти во однос на претходната година. Дури 86,8 проценти студирале на државни високообразовни установи.
Десет години подоцна, прашањето веќе не е само колку студенти има Македонија.
Податоците покажуваат дека се менува и тоа кој студира и каде студира.
Жените од 54,9 проценти стигнаа до речиси 60 проценти од студентската популација. Универзитетите во Тетово и „Мајка Тереза“ бележат раст, а странските студенти станаа значаен извор на запишани студенти за неколку универзитети. Во исто време, земјата сè уште има околу осум проценти помалку студенти отколку во 2015/2016. Тоа ја прави последната академска година интересна пресвртна точка: по долгорочниот пад, бројот на студенти повторно расте, од 53.535 на 55.036 за една година. Дали тоа е почеток на подолгорочно закрепнување или само краткорочно отстапување од демографскиот тренд, ќе покажат следните неколку уписни циклуси.
Она што веќе е видливо е дека универзитетската карта на Северна Македонија во 2026 година изгледа значително поинаку од онаа пред една деценија.
Овој текст е подготвен во рамките на проектот „Зајакнување на етичката употреба на генеративни алатки за вештачка интелигенција и медиумското покривање на вештачката интелигенција преку образованието по новинарство во Северна Македонија“, финансиран од Меѓународната програма за развој на комуникациите (IPDC) на УНЕСКО. Изразените ставови и мислења се исклучиво на авторот/авторите и не мора да ги одразуваат ставовите на УНЕСКО како донатор.