Соединетите Американски Држави располагаат со најсовремени борбени авиони, прецизни ракети и глобална воена инфраструктура, но војните во Украина и на Блискиот Исток откриваат слабост која технологијата сама не може да ја реши: што ако следната голема војна не заврши за недели, туку трае со години?
Тоа е централната теза на новата анализа на Надја Шадлоу, поранешна заменик-советничка за национална безбедност на САД, објавена на 18 септември во Foreign Affairs.
Шадлоу предупредува дека современите конфликти сè повеќе стануваат војни на истоштување во кои победата не зависи само од тоа кој располага со подобро оружје.
Сè поважно станува кој може подолго да произведува муниција, да заменува уништена техника, да приспособува дронови и други системи, да одржува линии за снабдување и, на крајот, политички да ја издржи цената на долгата војна.
За Вашингтон проблемот е особено сериозен: американската воена доктрина со децении се потпираше врз способноста со технолошка и огнена надмоќ брзо да создаде одлучувачка предност.
Противниците, според анализата, имаат причина да го направат токму спротивното – да ја продолжат војната.
Лекцијата од Украина
Руската инвазија врз Украина во 2022 година првично изгледаше како судир со огромна асиметрија.
Русија имаше многу поголеми вооружени сили, повеќе оружје и поголеми материјални резерви. Сепак, не успеа брзо да го освои Киев.
Тоа покажа дека воената сила на хартија и воената сила што реално може да се употреби на фронтот не се иста работа.
Но Москва имаше друга предност: длабочина.
Русија можеше да мобилизира дополнителен персонал, да ги користи резервите на муниција, да го зголемува производството и да бара дополнително снабдување од партнери.
Така војната постепено се претвори во натпревар на издржливост.
Логиката повеќе не е неопходно противникот веднаш да биде поразен. Доволно може да биде тој и неговите сојузници да бидат истрошени побрзо.
НАТО е многу побогат – но БДП не може да се стави во топ
Токму тука се појавува парадоксот за Западот.
САД и НАТО заедно располагаат со далеку поголема економска и воена моќ од Русија.
Но економската моќ не се претвора автоматски во граната што може да биде испукана денес или во ракета што може вечерва да пресретне напад.
Западната одбранбена индустрија со децении беше приспособувана на производство во мирнодопски услови, а не на огромната потрошувачка на муниција карактеристична за долготрајна индустриска војна.
Официјални американски анализи дојдоа до сличен заклучок.
Американското Министерство за одбрана оцени дека војната во Украина и конфликтите на Блискиот Исток ја принудиле индустријата нагло да го зголемува производството – од артилериска муниција од 155 милиметри до најсофистицирани системи за противракетна одбрана. Трансферите за Украина делумно ги намалија американските залихи и создадоа потреба од зголемување на производството.
Американските воени анализи предупредуваат и дека за дел од системите времето за производство може да се мери во години.
Евтин дрон против скапа ракета
Вториот проблем е технологијата.
Таа требаше да овозможи побрзи и попрецизни војни.
Но Украина покажува и спротивен ефект.
Дроновите, електронското војување и постојаното набљудување го прават бојното поле сè потранспарентно.
Голема концентрација на војници и техника може брзо да биде откриена и нападната. Логистичките центри и командните позиции исто така се изложени.
Истовремено, технолошката предност може да трае само неколку недели.
Кога Украина ќе воведе нов дрон или начин на негово управување, Русија може да развие електронска противмерка. Производителот потоа ја менува фреквенцијата, конструкцијата или погонот, а противникот повторно се приспособува.
Резултатот е циклус во кој ниту една страна не може лесно да ја задржи предноста доволно долго за да постигне решавачки пробив.
Иран ја покажува другата страна на проблемот
Слична логика функционира и на Блискиот Исток, но на различен начин.
Иран не може конвенционално да се натпреварува со целокупната воена моќ на САД и Израел.
Наместо тоа, со години инвестираше во ракети, беспилотни летала и регионални партнери.
Таквата стратегија создава економска асиметрија.
Напаѓачот може да употреби релативно евтин дрон или ракета, додека одбраната понекогаш мора да користи многу поскап пресретнувач.
Ако таквите напади се повторуваат доволно долго, прашањето станува колку пресретнувачи има противникот, колку брзо може да произведе нови и колку долго може да ја плаќа нивната цена.
Тоа повторно ја претвора војната во натпревар на производство и издржливост.
Америка сака кратки војни
Шадлоу гледа посебна опасност за САД.
Вашингтон политички и воено претпочита кратки операции во кои огромната американска технолошка предност брзо го принудува противникот да попушти.
Но противникот не мора да ја прифати таа логика.
Русија, Иран или иден голем противник може намерно да настојуваат конфликтот да го продолжат.
Во таква војна станува важно нешто што во последните децении често беше во втор план: индустрискиот капацитет.
Колку ракети можат да се произведат месечно?
Колку брзо може да се замени уништен систем?
Има ли доволно резервни делови?
Колку долго може да функционира логистичкиот синџир?
И колку долго јавноста и политичкиот систем се подготвени да ја плаќаат цената?
Производството повторно станува оружје
Пентагон веќе се обидува да одговори на дел од проблемот.
Американските власти инвестираат во проширување и модернизација на производството, повеќегодишни договори за критична муниција и отстранување на тесните грла во синџирите на снабдување.
Проблемот е што нова фабрика или производствена линија не може да се создаде преку ноќ.
Американска воена анализа за одбранбената индустрија забележува дека зголемувањето на производството на артилериските гранати од 155 милиметри од околу 14.000 месечно во февруари 2022 година кон цел од 100.000 бара милијарди долари и повеќегодишна експанзија.
Тоа е индустриската страна на војната што конфликтот во Украина повторно ја врати во центарот на военото планирање.
Но оружјето не го решава политичкиот проблем
Шадлоу идентификува уште една слабост која не може да се реши со нови фабрики.
Воената сила мора да произведе политички резултат.
Во Украина, Русија и Украина имаат фундаментално спротивставени цели, што остава мал простор за компромис.
На Блискиот Исток, уништувањето воени капацитети исто така не мора автоматски да ги отстрани политичките причини за конфликтот.
Армијата може да уништи ракета, база или команден центар.
Многу потешко е со воена сила да се создаде траен политички поредок што ќе го спречи следниот конфликт.
Кога политичката цел е нејасна или недостижна само со воени средства, војната може да продолжи и откако противникот претрпел огромни загуби.
Новата формула за воена моќ
Оттука произлегува пошироката лекција.
Во следната голема војна можеби нема да победи државата што на првиот ден има најсовршено оружје.
Предност може да има онаа што и на 500-тиот или 1.000-тиот ден може да произведува оружје, да обучува луѓе, да заменува загуби и да ја одржува политичката волја.
Тоа е промена со сериозни последици и за Европа.
Децении по Студената војна, голем дел од западниот одбранбен систем беше организиран околу технолошка супериорност и релативно ограничени залихи.
Украина покажа дека во долга конвенционална војна повторно стануваат критични фабриките, суровините, муницијата, железницата, резервните делови и способноста производството брзо да се зголеми.
Американските одбранбени власти уште пред неколку години предупредија дека Украина покажала оти мирнодопскиот модел на производство и снабдување „точно навреме“ не функционира добро во долготраен конфликт со огромна потрошувачка.
Затоа предупредувањето од Foreign Affairs не е дека Америка нема доволно воена моќ.
Тоа е дека следниот противник може да се обиде да ја принуди да води токму онаква војна за која таа најмалку сака да се подготвува – долга, скапа и без брз, решавачки крај.