Европската Унија разгледува нови извори на приходи, меѓу кои давачки поврзани со криптовалути, онлајн коцкање и големи дигитални компании, додека земјите членки се обидуваат да најдат начин да го финансираат следниот седумгодишен буџет без значително зголемување на националните придонеси.
Претседателот на Европскиот совет Антонио Коста изјави за Politico дека полесно би можело да се постигне договор за нови европски приходи доколку тие доаѓаат од извори што националните влади во моментов не ги оданочуваат или не ги користат како значаен извор на приходи.
„Ако не создадеме нови сопствени приходи, ќе мора да бараме повеќе пари од земјите членки“, рече Коста.
Неговата позиција се совпаѓа со пораката што ја испрати по разговорите со европските лидери: националните придонеси треба да останат во разумни граници, што значи дека новите извори на приходи ќе бидат важен дел од компромисот за буџетот.
Криптовалутите како нов извор
Меѓу идеите што добиваат внимание е оданочувањето на криптоактивностите.
Коста за Politico рече дека оваа област има потенцијал затоа што во дел од земјите не постои споредлив национален извор на приходи.
„Нема причина криптото да остане без оданочување“, рече Коста, додавајќи дека сè уште треба да се решат техничките прашања околу евентуалниот модел.
Европскиот парламент веќе побара да се разгледа давачка врз капиталните добивки од криптоактиви како можен нов извор за европскиот буџет. Меѓу дополнителните опции се дигитална давачка за големите платформи и давачка за онлајн коцкање и обложување.
Европарламентарна анализа наведува дека потенцијален модел би можел да опфати и оданочување на трансакциите со криптовалути, при што приходите би ги собирале земјите членки.
Зошто Брисел бара нови пари?
Причината е едноставна: амбициите на Европската Унија растат побрзо од расположливите средства.
Следниот долгорочен буџет треба истовремено да финансира одбрана и безбедност, конкурентност, индустрија и иновации, земјоделство, кохезија, зелена и дигитална транзиција, инфраструктура, образование и други европски програми.
Покрај тоа, ЕУ мора да го отплаќа долгот создаден преку фондот NextGenerationEU.
Предлогот на Европската комисија за периодот 2028–2034 изнесува околу 1,76 билиони евра во цени од 2025 година, вклучувајќи 149,3 милијарди евра за отплата на долгот поврзан со NextGenerationEU.
Европскиот парламент бара уште поголем буџет – 1,27 отсто од бруто-националниот доход на ЕУ, плус дополнителни 0,11 отсто за отплата на долгот.
На ЕУ ѝ требаат околу 60 милијарди евра нови приходи годишно
Европскиот парламент бара пакет нови сопствени приходи што би обезбедувал најмалку 60 милијарди евра годишно.
Без такви приходи, товарот неизбежно би се префрлил врз земјите членки преку повисоки национални придонеси, предупредува Парламентот.
Тука започнува политичкиот проблем.
Секоја нова европска давачка различно ги погодува националните економии, поради што земјите членки имаат различни интереси.
Еден од спорните предлози е давачката поврзана со компаниите што работат во Европа, позната како CORE, на која, според Politico, се противат Германија и други земји.
Полска и дел од источните членки, пак, имаат резерви кон пренасочување на дел од приходите поврзани со загадувањето кон европскиот буџет.
Тутунот го покажува проблемот
Тутунските производи се добар пример зошто новите европски приходи предизвикуваат отпор.
Цигарите веќе се оданочуваат во сите земји членки.
Ако дел од тие приходи се пренасочи кон Брисел, националните влади би можеле да изгубат приходи што веќе ги собираат.
Коста затоа прави разлика меѓу оданочување на нешто што веќе носи национални приходи и воведување давачка на релативно нови извори.
Како пример ги посочи електронските цигари и производите за вејпинг, кои не се оданочуваат на ист начин во сите земји.
„Ако е нешто различно, тогаш тоа навистина се нови пари“, рече тој за Politico.
Дигиталниот данок е покомплициран
Потенцијалната европска дигитална давачка е политички почувствителна.
Некои земји веќе имаат национални дигитални даноци, други сакаат тие компании да бидат опфатени преку поширок корпоративен модел, а трети се противат на самата идеја.
Дополнително прашање е што точно би се оданочувало – компаниите, потрошувачите или приходите од дигитално рекламирање.
Европскиот парламент, сепак, го наведува данокот за големите дигитални платформи како една од можните алтернативи доколку другите извори не добијат доволна поддршка.
Никој не сака да кратат одбрана, земјоделство или конкурентност
Алтернативата на новите приходи е намалување на расходите.
Но и тука просторот за договор е ограничен.
„Кој сака да крати од одбраната? Никој. Кој сака да крати од конкурентноста? Никој. Кој сака да крати од земјоделството? Никој“, рече Коста за Politico.
Неговата порака е дека математиката на буџетот остава три основни можности: намалување на расходите, зголемување на националните придонеси или создавање нови европски приходи.
Официјално, Коста веќе нагласи дека земјоделството и кохезионата политика треба да останат клучни столбови, додека истовремено треба да се финансираат индустријата, иновациите, безбедноста и одбраната.
Рокот е крајот на годината
Ирска, која претседава со Советот на ЕУ во втората половина од 2026 година, треба пред октомврискиот Европски совет да подготви ревидиран преговарачки пакет.
Тој треба да покаже каде може да се постигне компромис околу три поврзани прашања: големината и распределбата на буџетот, националните придонеси и новите сопствени приходи.
Коста сака договор до крајот на 2026 година за новиот буџет да може непречено да започне на 1 јануари 2028 година.
Без навремен договор, предупреди тој, може да се наруши финансирањето за земјоделците, компаниите, истражувачите, студентите и другите корисници на европските фондови.
Следната голема битка околу европскиот буџет, според тоа, нема да биде само колку ЕУ ќе троши.
Ќе биде и од каде ќе ги најде парите.