Пораки, плаќања, државни услуги, банкарство и идентификација – Русија за само 18 месеци изгради дигитална платформа која треба да стане централна точка во секојдневниот живот на милиони граѓани.
Но независно истражување на компјутерски експерти открива дека MAX има технички можности кои му овозможуваат исклучително широк пристап до активностите што корисниците ги извршуваат во неговиот екосистем.
Апликацијата може да ја снима содржината на мини-апликациите, да пристапува до локално зачувани податоци, да го посредува нивниот интернет-сообраќај, да вметнува програмски код и да го контролира контекстот за автентикација на корисникот, покажува ново академско истражување.
Тоа отвора можност платформата незабележливо да се претставува како корисник во нејзините мини-апликации, предупредуваат авторите.
Истовремено, руските власти систематски го прошируваат користењето на MAX – од задолжителна претходна инсталација на новите телефони до комуникацијата во училиштата, универзитетите и државниот сектор.
Резултатот е нешто многу поголемо од руска алтернатива на WhatsApp.
MAX постепено станува инфраструктура преку која граѓанинот комуницира со државата – и преку која државата потенцијално може да добие досега невиден увид во неговиот дигитален живот.
Од месинџер до „апликација за сè“
MAX беше лансиран од компанијата VK во 2025 година.
Основната идеја наликува на кинескиот WeChat: наместо корисникот да има десетици одделни апликации, голем број услуги функционираат во рамките на една „супер-апликација“.
Пораки и телефонски разговори се само почеток.
Во MAX постепено се интегрираат плаќања, идентификација, државни документи и услуги, како и таканаречени мини-апликации.
Токму оваа архитектура е клучна за новото безбедносно истражување.
Мини-апликацијата не функционира целосно независно како обична апликација на телефонот.
Таа работи внатре во MAX.
А MAX е посредникот меѓу неа и корисникот.
Истражувачите погледнале под хаубата
Тим истражувачи од Универзитетот во Мичиген и други институции ја анализирал руската верзија на MAX.
Нивниот труд, објавен во септември под наслов „Don’t Trust the Super-App: A Case Study of Russia’s Max“, идентификува повеќе технички можности што произлегуваат од самата архитектура на супер-апликациите.
MAX може да ја сними содржината што мини-апликацијата ја прикажува на екранот.
Може да чита и менува локално зачувани податоци.
Може да вметнува JavaScript-код во работата на мини-апликацијата.
Може да посредува во нејзиниот мрежен сообраќај.
И може да го контролира начинот на кој корисникот се идентификува пред мини-апликацијата.
Комбинацијата, според истражувачите, може да овозможи тивко претставување како самиот корисник.
Но има важна граница.
Истражувањето не покажува дека MAX автоматски може да ја чита содржината на независни апликации како WhatsApp или Telegram само затоа што тие се инсталирани на истиот телефон.
Главниот ризик што го идентификува анализата е во екосистемот што функционира внатре во самиот MAX.
„Задна врата“ кон целиот екосистем
Роја Енсафи, професорка по компјутерски науки на Универзитетот во Мичиген и една од авторите на истражувањето, го опишува проблемот како многу поширок од една руска апликација.
Супер-апликацијата по својата архитектура мора да добие голема доверба и привилегии за да управува со услугите што работат во неа.
Ако операторот на платформата ги злоупотреби тие привилегии, безбедносните граници меѓу корисникот и мини-апликациите практично исчезнуваат.
Токму затоа истражувачите предупредуваат дека проблемот не е ограничен на MAX.
Истата архитектонска слабост може да постои кај која било супер-апликација.
Москва го турка MAX во секојдневниот живот
Техничките можности би биле многу помалку значајни доколку граѓаните едноставно можеа да изберат друга платформа.
Но руската држава активно го проширува користењето на MAX.
Од септември 2025 година платформата е на списокот на софтвер што задолжително мора да биде претходно инсталиран на новите електронски уреди што се продаваат во Русија.
Во образовниот и јавниот сектор притисокот е уште подиректен.
Human Rights Watch во март објави дека комуникацијата во училиштата и универзитетите задолжително се префрлала на MAX, а платформата се промовирала и во станбените и комуналните услуги.
До февруари 2026 година MAX имал 77,5 милиони месечни корисници во Русија, според податоците што ги цитира HRW.
Руската влада има и долгорочна цел: до 2030 година целата службена комуникација на државните и општинските службеници и вработените во подредените институции да се одвива преку националната платформа.
Студент без MAX – проблем со влезот
„Гардијан“ разговарал со Руси кои велат дека изборот дали да ја користат апликацијата во практика станува сè помал.
Наставник од Москва изјавил дека училиштето добило инструкции целата комуникација со родителите, домашните задачи и другите училишни информации да ги префрли на MAX.
Студент од Санкт Петербург, пак, рекол дека ја инсталирал апликацијата откако студентите биле известени дека QR-код генериран преку неа ќе им биде потребен за пристап до универзитетски објекти или студентски домови.
Таквите сведоштва не значат дека секоја руска институција применува исти правила.
Но се вклопуваат во пошироката политика за префрлање на јавните услуги и институционалната комуникација кон платформата.
А конкурентите исчезнуваат
Подемот на MAX се случува паралелно со ограничувањето на странските комуникациски платформи.
Руските власти во 2025 и 2026 година дополнително го ограничија пристапот до WhatsApp и Telegram, како и до VPN-алатките што корисниците ги користат за заобиколување на блокадите.
Москва вели дека странските платформи не ги почитуваат руските барања за складирање податоци и соработка со властите.
Организациите за човекови права, пак, оценуваат дека ограничувањата се дел од поширокото зголемување на државната контрола врз интернетот.
Така се создава моќен ефект: конкурентите стануваат потешко достапни во исто време кога домашната платформа станува сè понеопходна.
Дури и дел од елитата користи втор телефон
Недовербата кон MAX, според „Гардијан“, постои и меѓу луѓе блиски до рускиот политички и деловен естаблишмент.
Некои од соговорниците на весникот велат дека ја имаат апликацијата само формално, додека за секојдневната комуникација продолжуваат да користат други платформи.
Еден извор близок до Кремљ изјавил дека дел од неговите познаници купиле посебни телефони само за MAX.
Таквите индивидуални сведоштва не покажуваат колку е распространета практиката.
Но тие ја илустрираат недовербата што ја придружува брзата експанзија на платформата.
Европската Унија веќе реагираше
Загриженоста не е ограничена на истражувачите.
Европската Унија во јули воведе рестриктивни мерки поврзани со VK и платформата MAX, наведувајќи ја соработката со руските власти во репресивни активности.
Во образложението на ЕУ се наведува и случај во кој информација собрана преку MAX послужила како основа за казнување руски граѓанин поради содржина објавена на платформата.
Москва и VK ги отфрлаа критиките поврзани со цензурата и надзорот и ги претставуваат домашните дигитални услуги како прашање на технолошки суверенитет.
Кинескиот модел – но многу побрзо
Најпознатиот пример за супер-апликација останува кинескиот WeChat.
Разликата е во брзината.
Кинескиот дигитален екосистем и државните механизми за интернет-контрола се градеа со децении.
Русија го забрзува процесот.
За само неколку години Москва ги прошири техничките можности за филтрирање интернет-сообраќај, ги ограничи западните платформи, ги притисна VPN-сервисите и создаде национална платформа која постепено се поврзува со државните услуги.
Затоа истражувачите гледаат нешто што може да биде значајно и надвор од Русија.
Модел што може да го копираат и други влади
Вистинското предупредување од случајот MAX не е дека една апликација има премногу дозволи.
Тоа е што се случува кога комуникацијата, плаќањата, идентитетот, образованието и државните услуги ќе се концентрираат во една платформа, а граѓаните постепено ќе ја изгубат можноста да ја избегнат.
Тогаш апликацијата повеќе не е само софтвер.
Таа станува инфраструктура.
А оној што ја контролира инфраструктурата потенцијално добива извонредно моќна позиција врз дигиталниот живот на корисникот.
Русија можеби е најновиот пример.
Прашањето што го отвора новото истражување е колку други држави ќе се обидат да го следат истиот модел.