Додека американските и кинеските технолошки компании се натпреваруваат кој ќе ги развива најмоќните модели на вештачка интелигенција, Обединетите Арапски Емирати градат поинаква стратегија: да станат еден од центрите што ќе ја финансираат и напојуваат глобалната инфраструктура на новата технологија.
Во средиштето на таа стратегија е шеикот Тахнун бин Зајед Ал Нахјан, брат на претседателот на ОАЕ, заменик-владетел на Абу Даби и советник за национална безбедност.
Тој претседава со технолошката групација G42 и инвестициската компанија MGX, преку кои Абу Даби создава позиции во некои од најважните компании и инфраструктурни проекти во светската индустрија за вештачка интелигенција.
Но приказната за Тахнун не започнува со вештачката интелигенција.
Од „Бен“ до еден од најмоќните луѓе во Заливот
Гардијан во обемен профил открива необична епизода од неговата младост.
Во 1990-тите Тахнун студирал во Калифорнија и тренирал бразилско џиу-џицу претставувајќи се едноставно како „Бен“.
Луѓето со кои тренирал наводно не знаеле дека тивкиот млад човек од Блискиот Исток е син на шеикот Зајед бин Султан Ал Нахјан, основачот и првиот претседател на ОАЕ.
Тахнун подоцна станал носител на црн појас во џиу-џицу.
Но спортската приказна е само необичен вовед во подемот на човек кој подоцна ќе изгради огромно влијание во финансиите, безбедноста и технологијата.
Гардијан проценува дека економската империја над која Тахнун има различни форми на контрола и влијание опфаќа средства од околу 1,5 билиони долари. Оваа проценка треба да се чита внимателно бидејќи ги опфаќа различните корпоративни и државно поврзани структури со кои е поврзан, а не негово лично богатство.
Вештачката интелигенција како нова нафта
Стратегијата што денес ја спроведува Абу Даби се заснова на претпоставката дека вештачката интелигенција може да стане инфраструктура со значење слично на електричната енергија или нафтата.
За тоа се потребни огромен капитал, микрочипови, центри за податоци, електрична енергија и пристап до најнапредните модели.
Емиратите располагаат со првиот ресурс во изобилство – капиталот.
MGX, со која претседава Тахнун, веќе има позиции во повеќе од најзначајните компании во секторот.
Во 2026 година компанијата учествуваше како ко-водечки инвеститор во новата инвестициска рунда на OpenAI вредна 122 милијарди долари. Тоа била петта дополнителна инвестиција на MGX во OpenAI. Компанијата има инвестиции и во Anthropic и xAI, како и во инфраструктурни и други технолошки компании.
Портфолио-компаниите на MGX треба до крајот на 2026 година да располагаат со повеќе од осум гигавати договорен капацитет за инфраструктура поврзана со ВИ.
Тоа покажува дека Абу Даби не се обложува на една компанија или еден модел.
Се обложува на целиот екосистем.
G42 – технолошката рака
Другиот клучен инструмент е G42.
Компанијата работи на облачни услуги, центри за податоци, здравство и различни системи базирани на вештачка интелигенција.
Microsoft инвестираше 1,5 милијарди долари во G42 во 2024 година, а претседателот на Microsoft, Бред Смит, влезе во нејзиниот одбор. Соработката беше воспоставена со безбедносни и регулаторни обврски договорени во консултација со владите на САД и ОАЕ.
Врската со американската технологија е стратешки важна бидејќи најнапредните микрочипови и голем дел од инфраструктурата неопходна за развој на ВИ се контролирани од американски компании.
Така Абу Даби се позиционира меѓу два ресурса што ретко се наоѓаат на исто место: огромен капитал и пристап до американската технологија.
Центар од пет гигавати
Физичкиот симбол на амбицијата е огромниот комплекс за ВИ-инфраструктура што се развива во Емиратите.
Проектот е планиран со капацитет од пет гигавати.
Регионалните безбедносни ризици веќе влијаат врз неговиот дизајн. Ројтерс во септември објави дека ОАЕ ја преиспитуваат конфигурацијата на проектот по иранските напади врз технолошка инфраструктура поврзана со САД во Заливот.
Наместо концентрација на целата инфраструктура на една локација, се разгледува нејзино распределување на повеќе места, заедно со дополнителна физичка заштита.
Тоа покажува колку брзо центрите за податоци стануваат и прашање на национална безбедност.
Финансиер и шеф на националната безбедност
Токму тука приказната за Тахнун станува политички почувствителна.
Тој не е само инвеститор.
Како советник за национална безбедност на ОАЕ, неговата улога ги поврзува технологијата, капиталот и државната безбедносна политика.
Гардијан пишува дека дел од луѓето кои подоцна добиле високи позиции во G42 претходно работеле во компании поврзувани со разузнавачки и сајбероперации.
Весникот ги поврзува овие структури со Project Raven и DarkMatter, кои во претходни истраги беа обвинувани за надзор на дисиденти, активисти, новинари и политичари.
G42 ги отфрла тврдењата дека компанијата потекнува од сајберразузнавачки операции или дека овозможува незаконски надзор.
Компанијата вели дека работи според законите, договорните правила за заштита на податоците и безбедносните и регулаторните стандарди.
Тахнун истовремено изградил врски со највлијателните луѓе во американската технологија и политика.
Тој се среќавал со Доналд Трамп, Марк Закерберг и други американски технолошки и политички лидери.
Ваквите односи добиваат дополнителна тежина затоа што Вашингтон претходно беше загрижен за технолошките врски на Емиратите со Кина.
Соработката меѓу Microsoft и G42 затоа беше придружена со посебни правила за сајбербезбедност, заштита на податоците, извозни контроли и деловен интегритет.
За Абу Даби, пристапот до американските напредни микрочипови е клучен за неговата ВИ-стратегија.
За американските компании, пак, Емиратите нудат нешто што станува сè поважно во глобалната трка за ВИ: капитал, земјиште, енергија и способност брзо да се изгради огромна инфраструктура.
Новата геополитика на ВИ
Токму затоа приказната за Тахнун е поголема од биографијата на еден необично моќен шеик.
Вештачката интелигенција бара толку многу капитал, електрична енергија и компјутерска инфраструктура што државите богати со енергија и капитал добиваат можност да станат централни играчи во индустрија која досега беше концентрирана главно во Силициумската долина.
Тахнун се обидува да ја искористи таа промена.
Ако нафтата го претвори Абу Даби од пустински емират во еден од најбогатите центри на светот, неговата следна амбиција е капиталот создаден од нафтата да обезбеди место во економијата што доаѓа по неа.
Во таа стратегија, микрочиповите, центрите за податоци и алгоритмите стануваат новите нафтени полиња.
А човекот што со децении претпочиташе да остане надвор од светлата на јавноста сè повеќе се наоѓа во центарот на глобалната битка за тоа кој ќе ја финансира – и контролира – инфраструктурата на вештачката интелигенција.