Српската напредна странка (СНС) на Александар Вучиќ победи во само три градови на парламентарните избори одржани на 25 октомври, додека Студентската листа освои мнозинство гласови во речиси сите поголеми урбани центри, покажува анализата на изборните резултати на британскиот јавен сервис Би-би-си.
Според прелиминарните податоци на Републичката изборна комисија (РИК), Студентската листа освоила околу 2,3 милиони гласови, наспроти приближно 1,7 милиони за коалицијата „Обединета Србија“, предводена од СНС. Разликата изнесува околу 600.000 гласови.
Изборите, на кои излезноста достигна речиси 70 проценти, ставија крај на 14-годишната доминација на СНС на национално ниво, но деталната анализа покажува дека партијата не изгубила голем дел од својата традиционална избирачка база.
Напротив, СНС освоила приближно ист број гласови како на изборите во декември 2023 година, кога добила 1.783.701 глас. На последните избори, според досега обработените податоци, коалицијата предводена од партијата освоила 1.712.677 гласови.
Разликата е околу 71.000 гласови, што покажува дека изборниот пораз на СНС во значителна мера е поврзан со мобилизацијата на гласачите околу Студентската листа.
Вучиќ победи во Лесковац, Прокупље и Врање
Според анализата на Би-би-си, коалицијата предводена од СНС освоила повеќе гласови од Студентската листа во само три града – Лесковац, Прокупље и Врање, сите во јужниот дел на Србија.
Во останатите градови предност имале студентите, а особено голема разлика била забележана во Белград, каде што Студентската листа освоила над 300.000 гласови повеќе од коалицијата на Вучиќ.
Во Војводина, Студентската листа добила 593.163 гласови, наспроти 449.540 за СНС. Сојузот на војводинските Унгарци освоил нешто повеќе од 34.000 гласови.
Во Шумадија и западна Србија студентите освоиле 586.665 гласови, додека коалицијата околу СНС добила 461.639.
Поинаква била состојбата во јужна и источна Србија, каде што СНС имала предност со 408.289 гласови, наспроти 396.037 за Студентската листа.
Сепак, кога резултатите се анализираат на ниво на општини, се добива поинаква слика.
СНС освоила повеќе гласови во 96 општини, додека Студентската листа била прва во 71 општина. Предноста на студентите во големите градови, меѓутоа, била доволна да ја надмине поддршката што СНС ја задржала во помалите средини.
Иако СНС ги загуби парламентарните избори, партијата и нејзините коалициски партнери и понатаму ја контролираат локалната власт во голем број општини, вклучувајќи ги Белград, Нови Сад, Ниш и Крагуевац.
Во Прешево, општина со мнозинско албанско население, локалната власт ја предводи Партијата за демократско дејствување на Шаип Камбери.
Во Бујановац, друга општина со значително албанско население, локалната власт ја сочинува коалиција предводена од албанскиот Фронт за промени, во соработка со СНС и други помали партии.
СНС со најголема поддршка меѓу затворениците и гласачите од Косово
Еден од повпечатливите податоци од изборите е резултатот на гласачките места во српските затвори.
Според податоците на РИК, коалицијата предводена од СНС освоила околу 65 проценти од гласовите на затворениците. Анализите на претходните изборни циклуси покажуваат дека ова не е нов тренд, бидејќи СНС освојувала најмногу гласови во затворите и на сите парламентарни избори од 2014 година.
Коалицијата на Вучиќ добила убедлива поддршка и од гласачите од Косово, кои гласале на избирачки места организирани во Србија.
Според податоците на изборната комисија, СНС освоила околу 25.660 гласови од овие избирачи, додека Студентската листа добила приближно 7.300.
Спротивен тренд е забележан кај српските државјани што гласале во странство.
Според нецелосните резултати, Студентската листа освоила повеќе од 38.000 гласови во дијаспората, наспроти околу 17.000 за коалицијата предводена од СНС.
Студентите со апсолутно мнозинство во парламентот
Според прелиминарната распределба на мандатите, Студентската листа ќе располага со 140 пратеници во српското Собрание, кое има вкупно 250 места.
Коалицијата предводена од СНС ќе има 104 пратеници, односно 25 помалку во споредба со претходниот парламентарен состав.
Пратенички места се предвидени и за четири малцински партии.
Социјалистичката партија на Србија, долгогодишен коалициски партнер на СНС, освоила помалку од 100.000 гласови и нема да влезе во парламентот. Тоа ќе биде првпат од нејзиното основање во 1990-тите години партијата да остане без пратеници.
На изборите во 2023 година, социјалистите освоија 249.916 гласови, односно 6,55 проценти, и добија 18 мандати.
Изборните резултати покажуваат значајна промена во политичката структура на Србија. Иако СНС задржала значителна поддршка во помалите општини, јужните делови на земјата и меѓу гласачите од Косово, големата мобилизација во урбаните центри и зголемената излезност ѝ овозможија на Студентската листа да освои апсолутно парламентарно мнозинство.
Преминот на СНС во опозиција на национално ниво, додека истовремено задржува значителна контрола врз локалните институции, отвора нов период на политичко преструктурирање во Србија.