Хеленско-американскиот лидерски совет (HALC) побара од американскиот државен секретар Марко Рубио да заземе јасен став против поморскиот договор меѓу Турција и Либија, оценувајќи дека американската воздржаност може да биде протолкувана како премолчена поддршка за територијалните претензии на Анкара и Триполи во Источниот Медитеран.
Во писмо до Рубио, грчко-американската организација предупреди дека спорот повеќе не се однесува само на односите меѓу Грција и Турција, туку директно ги засега американските енергетски компании и стратешките интереси на САД.
Според грчкиот весник „Катимерини“, HALC ја критикуваше неодамнешната реакција на американскиот Стејт департмент, кој избегна директно да ја оспори законитоста на договорот за разграничување на поморските зони потпишан меѓу Анкара и Триполи во 2019 година.
Вашингтон наместо тоа ги повика регионалните партнери да ги решаваат поморските спорови преку преговори и ги охрабри Грција и Турција, двете членки на НАТО, да продолжат со билатералниот дијалог.
HALC оцени дека овој пристап е поблаг од позицијата на Вашингтон во 2019 година, кога американската дипломатија го опиша договорот како непродуктивен и провокативен.
Либија го ратификуваше договорот, Грција реагираше
Новиот дипломатски спор избувна откако парламентот во источна Либија, со седиште во Бенгази, на 20 октомври го одобри договорот потпишан со Турција седум години претходно.
Договорот определува поморски зони меѓу Турција и Либија, но Грција тврди дека ги игнорира правата на нејзините острови, особено Крит, при разграничувањето на морските подрачја.
Атина го смета договорот за спротивен на меѓународното поморско право, додека Анкара го брани како легитимно разграничување на поморските надлежности.
Европската Унија на 21 октомври го повтори ставот дека договорот ги нарушува суверените права на трети држави, не е во согласност со поморското право и не може да создава правни последици за земји што не се негови потписнички.
Египет и Израел исто така се спротивставуваат на договорот.
Грција го извести и Советот за безбедност на Обединетите нации за најновите случувања, предупредувајќи на ризици за регионалната стабилност.
Американските компании во центарот на спорот
Еден од главните аргументи на HALC е дека поморските претензии на Турција и Либија можат да влијаат врз веќе договорените американски инвестиции во истражување на нафта и природен гас.
Во февруари годинава, американската компанија „Шеврон“ и грчката „Хелениќ енерџи“ потпишаа договори за истражување на четири поморски блока јужно од Крит и Пелопонез.
„Шеврон“ има 70 проценти учество во проектите, додека грчкиот партнер поседува 30 проценти.
Меѓу истражувачките подрачја се блоковите „Јужен Крит 1“ и „Јужен Крит 2“, кои се наоѓаат во зона погодена од спротивставените поморски претензии.
Либија официјално се спротивстави на грчките истражувачки активности јужно од Крит, додека турското Министерство за одбрана оцени дека дел од подрачјата за истражување се преклопуваат со зоните утврдени во турско-либискиот договор.
И американската компанија „Ексон мобил“ има истражувачки активности западно и југозападно од Крит.
Според HALC, нерешените поморски спорови создаваат правна и инвестициска неизвесност за компаниите што планираат скапи истражувања во длабоки води.
Грчката организација бара четири чекори од Вашингтон
Во писмото до Рубио, HALC предлага четири конкретни мерки.
Прво, САД јавно да потврдат дека турско-либискиот договор не може да создава права и обврски за трети држави, вклучително и Грција.
Второ, Вашингтон да ги потврди грчките суверени права според меѓународното право, вклучувајќи ги и поморските зони што произлегуваат од островите.
Трето, американската дипломатија да им стави до знаење на Анкара и Триполи дека еднострани поморски претензии не треба да ги попречуваат законските истражувачки активности на американските компании.
Четврто, САД да ја усогласат својата позиција со Европската Унија и регионалните партнери.
Организацијата предупредува дека неодредениот американски став може да биде искористен од Турција и Либија како аргумент за легитимноста на нивните претензии.
Во спорот и американската воена база на Крит
HALC го поврзува поморскиот спор и со безбедноста на американската воена инфраструктура во регионот.
На Крит се наоѓа поморската база Суда, значаен воен објект што го користат американските сили и НАТО за операции во Источниот Медитеран.
Според организацијата, оспорувањето на поморските надлежности околу островот може да создаде дополнителни безбедносни ризици и неизвесност за американските стратешки интереси.
HALC смета дека американската администрација треба да го третира прашањето не само како билатерален спор меѓу два сојузника, туку и како предизвик за сопствените економски и одбранбени интереси.
Источниот Медитеран повторно во фокусот на енергетската политика
Спорот околу турско-либискиот договор добива дополнително значење во период кога Грција и нејзините партнери настојуваат да го развијат истражувањето на енергетски ресурси во Источниот Медитеран.
Истовремено, европските земји бараат алтернативни извори на природен гас за да ја намалат зависноста од руските енергетски испораки.
HALC оценува дека Вашингтон треба да испрати недвосмислена дипломатска порака за правниот статус на договорот.
Засега Стејт департментот останува на позицијата дека спорните поморски разграничувања треба да се решаваат преку преговори.
Не е познато дали Рубио ќе одговори на барањето на грчко-американската организација или ќе најави промена на американската политика кон договорот меѓу Турција и Либија.