Илјадници граѓани ги исполнија улиците и плоштадите на српските градови во текот на ноќта, прославувајќи ја победата на Студентската листа на парламентарните избори, откако Александар Вучиќ го призна поразот на коалицијата „Обединета Србија“.
Автомобилски сирени, огномети и повици за политички промени одекнуваа во центарот на Белград, каде што приврзаниците на студентското движење се собраа пред Собранието, на плоштадот Славија и во Пионерскиот парк.
Прослави беа организирани и во Нови Сад, градот во кој започна студентското протестно движење по трагедијата на железничката станица во ноември 2024 година, како и во Ниш и други градови.
Изборниот исход означува завршување на долгогодишната политичка доминација на Вучиќ и неговата СНС, по речиси две години масовни антивладини протести.
Официјални резултати: Повеќе од половина гласови за студентите
Републичката изборна комисија (РИК) во понеделникот објави прелиминарни резултати од 7.998 обработени избирачки места.
Според овие податоци, на изборите гласале 4.127.456 избирачи, што претставува излезност од 68,76 отсто.
Разликата меѓу Студентската листа и коалицијата на Вучиќ изнесува повеќе од 531.000 гласови.
Проекциите на Ипсос и ЦеСИД покажуваат дека Студентската листа би можела да освои околу 140 од вкупно 250 пратенички места, доволно за самостојно парламентарно мнозинство.
Конечната распределба на мандатите допрва треба да биде официјално потврдена.
Полицијата се повлече, паднаа оградите во Пионерскиот парк
Еден од највпечатливите моменти во изборната ноќ беше собирот во Пионерскиот парк во Белград, каде што со месеци се наоѓаше кампот на поддржувачите на Вучиќ, познат како „Ќациленд“.
Според српските медиуми, по прогласувањето на изборните резултати демонстранти ги отстраниле металните огради и влегле во просторот на кампот.
На снимки објавени од медиумите се гледа како полициски службеници се повлекуваат од одредени позиции во центарот на Белград.
За време на прославите граѓаните извикуваа пораки против Вучиќ, додека студентските претставници повикаа да се зачуваат мирот и јавниот ред.
Кандидатот на Студентската листа Дејан Шошкиќ им се заблагодари на граѓаните за учеството во изборите и побара победата да се прославува достоинствено.
Во Нови Сад, група граѓани го отстранија и големиот плакат со ликот на Воислав Шешељ, кој повеќе од две децении стоеше на зградата на Српската радикална странка.
Како студентите ја претворија трагедијата во политичко движење
Студентското движење започна по уривањето на бетонската настрешница на железничката станица во Нови Сад на 1 ноември 2024 година, кога загинаа 16 лица.
Трагедијата предизвика протести на кои студентите побараа утврдување одговорност за реконструкцијата на станицата и за наводната корупција во институциите.
Демонстрациите постепено прераснаа во пошироко движење, на кое му се приклучија универзитетски професори, земјоделци, уметници, правници и други групи граѓани.
Наместо класична партиска организација, студентите користеа пленуми и локални собири за носење одлуки и организирање активности.
Пред изборите, движењето состави листа од 250 кандидати, меѓу кои универзитетски професори, лекари, економисти, уметници и јавни личности.
На листата немаше студенти, бидејќи организаторите одлучија кандидатите за пратеници да бидат луѓе со професионално и институционално искуство.
„Оваа енергија повеќе не може да се запре“, изјави кардиологот Илија Срдановиќ, прв на Студентската листа, во интервју за Би-Би-Си пред изборите.
Кој ќе ја води новата влада?
Иако Студентската листа има проектирано мнозинство во парламентот, сè уште не е официјално објавено кој ќе биде кандидат за премиер.
Меѓу кандидатите се поранешниот гувернер на Народната банка на Србија, Дејан Шошкиќ, професорот и кардиолог Илија Срдановиќ, поранешниот кошаркар Дејан Бодирога и актерот Тихомир Станиќ.
Во медиумските анализи Шошкиќ се споменува како можен кандидат за премиер, но Студентската листа не донела јавна одлука за ова прашање.
Претставникот на листата Радомир Саичиќ по изборната победа рече дека граѓаните покажале оти политичките промени се можни, но дека од новите претставници се очекува да ја оправдаат довербата.
„Вечерва славиме победа, утре нè очекува сериозна работа“, порача Саичиќ.
План за борба против корупцијата и реформа на институциите
Студентската листа настапи со програма составена од 11 точки, организирани во три области: борба против корупцијата, образование и економски развој.
Меѓу најавените мерки се формирање специјална обвинителска полиција, преиспитување на постапувањето на полицијата за време на протестите, департизација на јавните претпријатија и промени во управувањето со јавниот радиодифузен сервис РТС.
Програмата предвидува и бесплатни учебници за учениците, мерки за поевтинување на лековите и поголеми инвестиции во образованието.
Според организаторите, целта е да се воспостават институции што ќе дејствуваат независно од партиските интереси.
Вучиќ и СНС ги отфрлаа обвинувањата за системска корупција и политичка контрола врз институциите.
Вучиќ останува политички активен
Вучиќ го призна изборниот пораз во неделата вечерта, но најави дека неговата политичка организација ќе продолжи да дејствува од опозиција.
Тој повторно тврдеше дека студентското движење добивало поддршка од странски центри на моќ, без да претстави докази за тие обвинувања.
„Нашата структура е многу цврста. Навикнати сме да бидеме во опозиција“, рече Вучиќ.
Тој најави дека СНС ќе ја оспорува политиката на новата власт, особено доколку дојде до промени во односите со Русија, Косово и Република Српска.
Првите реакции од регионот
Меѓу регионалните политичари што ѝ честитаа на Студентската листа беа и Милорад Додик, Жељка Цвијановиќ, црногорскиот претседател Јаков Милатовиќ и премиерот Милојко Спајиќ.
Милатовиќ оцени дека резултатот отвора ново поглавје во односите меѓу Србија и Црна Гора.
Спајиќ изрази надеж дека идната соработка ќе биде заснована на меѓусебно почитување и отворен дијалог.
Додик, долгогодишен политички сојузник на Вучиќ, исто така ја поздрави изборната победа на студентското движење и нагласи дека Република Српска ќе продолжи да соработува со Србија.
Од протестните улици до институциите
По изборната победа, Студентската листа се соочува со задача да го претвори протестното движење во функционално парламентарно мнозинство.
Во следните недели се очекуваат конституирање на Собранието, избор на негово раководство и разговори за составување нова влада.
Политичките промени ќе бидат внимателно следени и во соседните земји, особено поради улогата на Белград во дијалогот со Косово, односите со Босна и Херцеговина и регионалната соработка.
Засега, меѓутоа, останува неизвесно како новата власт ќе ги усогласи различните политички ставови на кандидатите што ги обедини студентското движење.
Победата на изборите го завршува периодот на парламентарна доминација на СНС. Спроведувањето на реформите ќе биде следниот тест за новото мнозинство.