Израел се соочува со неизвесни преговори за формирање нова влада, откако првите излезни анкети од парламентарните избори во вторникот покажаа дека опозицискиот блок предводен од Гади Ајзенкот има мала предност пред коалицијата на премиерот Бенјамин Нетанјаху, но ниту една страна не освоила јасно мнозинство.
Според излезните анкети на израелските телевизии Кан, Канал 12 и Канал 13, блокот на Ајзенкот може да освои 52 или 53 мандати во Кнесетот, кој има 120 пратенички места.
На блокот на Нетанјаху му се предвидуваат околу 50 мандати, додека арапските партии би можеле да освојат меѓу 17 и 18 места.
За формирање парламентарно мнозинство потребни се најмалку 61 пратеник.
Иако блокот на Ајзенкот води според повеќето излезни анкети, партијата Ликуд на Нетанјаху се очекува да остане најголема поединечна политичка партија во израелскиот парламент.
Ова се првите парламентарни избори во Израел по нападите на Хамас на 7 октомври 2023 година и војната во Газа што следуваше.
Нетанјаху без мнозинство, Ајзенкот најавува промени
Гади Ајзенкот, лидер на новоформираната центристичка партија „Јашар“, ги оцени резултатите од излезните анкети како израз на недоверба кон владата на Нетанјаху.
„Излезните анкети укажуваат на целосно изгласување недоверба кон Нетанјаху и неговата влада“, изјави Ајзенкот.
Тој најави дека, доколку проекциите се потврдат, ќе започне разговори за формирање ново парламентарно мнозинство.
Лидерот на левичарската партија „Демократи“, Јаир Голан, оцени дека изборниот резултат создава можност за политички промени и најави подготвеност за преговори со други партии.
Опозицискиот лидер Јаир Лапид, исто така, го оцени резултатот како тежок пораз за досегашниот владејачки блок.
Од друга страна, израелскиот министер за надворешни работи Гидеон Саар, сојузник на Нетанјаху, предупреди дека е прерано опозицијата да прогласува победа.
Тој нагласи дека Ликуд останува најголема партија и дека конечните резултати допрва треба да бидат утврдени.
Арапските партии добиваат поголема политичка тежина
Едно од најзначајните изненадувања на изборите е високата излезност меѓу арапските граѓани на Израел.
Според излезните анкети, двете арапски политички групации, Раам и Заедничката листа, би можеле заедно да освојат до 18 пратенички места, што би претставувало рекордно парламентарно претставување.
Нивниот резултат може да стане важен фактор во преговорите за формирање нова влада.
Доколку блокот на Ајзенкот освои 52 мандати, за парламентарно мнозинство би му биле потребни уште најмалку девет пратеници.
Но, евентуалната соработка со арапските партии е политички чувствително прашање.
Ајзенкот досега изјавуваше дека арапските партии не ги исполнуваат неговите услови за влез во коалиција.
Сепак, израелската политичка историја покажува дека таква соработка е можна. Во 2021 година партијата Раам учествуваше во владата предводена од Нафтали Бенет и Јаир Лапид, која се распадна по приближно една година.
Во новите околности останува отворена можноста арапските партии да поддржат малцинска влада или да учествуваат во пошироки постизборни договори.
Кој е Гади Ајзенкот?
Ајзенкот е поранешен началник на Генералштабот на израелската армија и еден од политичките противници на Нетанјаху.
Тој ја основа партијата „Јашар“ во 2025 година, градејќи ја својата кампања врз барањето за политичка и институционална одговорност за безбедносните пропусти што им претходеа на нападите на Хамас на 7 октомври 2023 година.
Ајзенкот беше член на израелскиот воен кабинет за време на војната во Газа, но во 2024 година поднесе оставка поради несогласувања со начинот на кој Нетанјаху ја водеше војната.
Неговиот син, кој служеше во израелската армија, загина во првите месеци од војната.
Иако Ајзенкот е политички противник на Нетанјаху, нивните ставови за некои безбедносни прашања не се суштински различни.
Ајзенкот најави дека ќе настојува да го заврши владеењето на Хамас во Газа во период од 18 месеци, преку мировен план со американско посредство или, доколку тоа не успее, преку воени средства.
Тој генерално ја поддржува политиката на израелски населби, но се противи на спорниот проект Е1 на Западниот Брег, кој би ја отежнал територијалната поврзаност на палестинските области.
Можни долги коалициски преговори
Израел има пропорционален изборен систем, поради што формирањето коалициски влади е вообичаено.
Претседателот Исак Херцог, по утврдувањето на резултатите, ќе одржи консултации со политичките партии и ќе му го довери мандатот за формирање влада на кандидатот за кој смета дека има најголеми шанси да обезбеди парламентарно мнозинство.
Фактот што една партија освоила најмногу гласови не значи автоматски дека нејзиниот лидер ќе ја формира владата.
Доколку ниту Ајзенкот ниту Нетанјаху не успеат да обезбедат поддршка од најмалку 61 пратеник, можни се долги политички преговори, обиди за формирање малцинска влада или нови избори.
Според израелските медиуми, можните сценарија вклучуваат договор меѓу центристичките и десничарските партии, соработка со арапските политички претставници или прегрупирање на досегашните коалициски партнери.
Официјалните резултати допрва се очекуваат
Гласачките места во Израел се затворија во вторникот во 22 часот по локално време.
Првите официјални резултати се очекуваат по полноќ, додека целосното пребројување може да продолжи неколку дена.
Посебно внимание ќе биде посветено на приближно 600.000 гласови од избирачи што не гласале на редовните избирачки места, меѓу кои голем број припадници на армијата.
Излезните анкети во Израел во минатото не секогаш точно ги предвидувале конечните резултати, особено кога разликите меѓу политичките блокови биле мали.
Затоа останува неизвесно дали Нетанјаху ќе ја задржи премиерската функција или ќе биде формирана нова влада предводена од неговите политички противници.