Економскиот раст на Северна Македонија се очекува да забави од 3,5 проценти во 2025 година на 3,2 проценти во 2026 година, а во следните две години да се стабилизира на 3 проценти, покажува најновиот Редовен економски извештај за Западен Балкан на Светската банка, објавен на 27 октомври во Виена.
За разлика од Македонија, каде што се предвидува постепено забавување, економијата на Западен Балкан во целина се очекува да забрза од 2,6 проценти во 2025 година на 3,1 процент годинава, а потоа на 3,4 проценти во 2027 и 2028 година.
Ова значи дека, според прогнозите на Светската банка, македонската економија во следните две години ќе расте побавно од регионалниот просек, иако за 2026 година банката ја подобри прогнозата за земјата за 0,3 процентни поени во споредба со пролетните проценки.
Главни двигатели на растот во регионот остануваат домашната потрошувачка и инвестициите, но Светската банка предупредува дека постојните трговски бариери, административните процедури и високите трошоци за компаниите го ограничуваат потенцијалот за побрз развој и отворање поквалитетни работни места.
Македонија зад Албанија и Косово според прогнозираниот раст
Според извештајот, Албанија и Косово ќе имаат највисок економски раст во регионот во 2026 година, со прогнозирани 3,4 и 3,6 проценти, додека Црна Гора ќе достигне 3,3 проценти.
Македонија, со предвиден раст од 3,2 проценти, ќе биде над регионалниот просек од 3,1 процент, но во 2027 година се очекува да заостане зад повеќето економии во регионот.
Прогнозите покажуваат дека Косово во 2027 година би можело да оствари раст од 3,8 проценти, Србија од 3,7 проценти, а Албанија од 3,6 проценти. Македонија и Црна Гора би имале раст од по 3 проценти, додека Босна и Херцеговина би останала на 2,9 проценти.
И покрај предвиденото забавување, Светската банка ја ревидираше нагоре прогнозата за Македонија за 2026 година, додека очекувањата за 2027 и 2028 година останаа непроменети.
„Во време на зголемена геополитичка неизвесност и слаб раст меѓу клучните трговски партнери, Западен Балкан повторно покажа економска отпорност“, изјави Сјаоќинг Ју, директор на Светската банка за Западен Балкан.
Тој нагласи дека економската отпорност сама по себе не е доволна за регионот да се приближи до просечните приходи во Европската унија и да создаде квалитетни работни места.
Трговските бариери го ограничуваат економскиот потенцијал
Светската банка оценува дека Западен Балкан веќе е силно интегриран во меѓународната трговија, но административните и регулаторните ограничувања продолжуваат да создаваат значителни трошоци за компаниите.
Во 2025 година трговијата со стоки и услуги достигнала 107 проценти од регионалниот бруто-домашен производ, над просекот на Европската унија од 90 проценти.
Истовремено, извозот на услуги во регионот се зголемил четирикратно во периодот од 2010 до 2025 година.
Сепак, просечните царински стапки за увоз во Западен Балкан изнесуваат околу 6 проценти, додека дополнителните административни и регулаторни ограничувања ги зголемуваат увозните трошоци за уште 10 проценти.
Во одредени земјоделски и прехранбени сектори овие дополнителни трошоци надминуваат 20 проценти, додека ограничувањата во прекуграничната трговија со услуги создаваат проценети дополнителни трошоци од 29 проценти.
Според симулациите на Светската банка, отстранувањето на половина од преостанатите увозни бариери би можело да го зголеми регионалниот БДП до 12,5 проценти на среден рок, во споредба со сценарио без такви реформи.
Овие пречки вклучуваат сложени процедури за лиценцирање, повторени инспекции, различни правила за сертификација и барања за локално присуство на компаниите.
Извештајот укажува и на сериозни проблеми со опстанокот на извозниците. Само околу една третина од новите извозни деловни активности на компаниите од Западен Балкан опстануваат по првата година, додека само меѓу 1 и 4 проценти достигнуваат пет години.
Овој податок е особено важен за пазарот на трудот, бидејќи компаниите што учествуваат во меѓународната трговија вработуваат големо мнозинство од работниците во производствениот сектор и генерално исплаќаат повисоки плати од споредливите компании ориентирани кон домашниот пазар.
Светската банка препорачува поедноставување и дигитализација на административните процедури, воведување инспекции засновани на проценка на ризик и заемно признавање на усогласените стандарди и професионалните квалификации.
Според институцијата, целта не треба да биде само намалување на регулативата, туку нејзино подобрување, со задржување на правилата што ги штитат легитимните јавни интереси.
За Северна Македонија, прогнозите покажуваат дека и покрај умерениот раст, останува предизвикот да се создадат услови за посилна конкурентност на домашните компании, поголем извоз и побрзо приближување кон економскиот стандард на Европската унија.