Повиците за национален консензус околу уставните измени и за поактивно европско посредување во спорот со Бугарија се засилија во петокот, два дена по објавувањето на Извештајот на Европската комисија, во кој се констатира дека Северна Македонија не постигнала напредок во исполнувањето на политичките услови за продолжување на пристапните преговори.
Граѓанската платформа „Разговори за иднината во 12:05“ побара политичките партии да престанат да го користат европскиот извештај за меѓусебни обвинувања и да постигнат национален договор за уставните измени, изборните реформи и борбата против корупцијата.
Во исто време, министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски изјави дека Скопје работи на дијалог со Софија, за кој, според него, постои поддршка од европските институции и земјите членки на ЕУ.
Различните пораки доаѓаат во момент кога Европската комисија повторно го постави исполнувањето на уставните измени како услов за отворање на првиот преговарачки кластер.
„12:05“: Европската иднина не смее да биде партиски монопол
Организаторите на платформата „Разговори за иднината во 12:05“ оценија дека членството во Европската Унија е прашање од долгорочен државен интерес, кое ги надминува мандатите на поединечните влади.
Според нив, ниту една политичка партија нема ексклузивно право да се претставува како носител на европската интеграција или заштитник на националните интереси.
Платформата побара итен, национално усогласен државен план што би ѝ овозможил на Северна Македонија повторно да се приклучи кон групата кандидати кои најбрзо напредуваат, особено Албанија и Црна Гора.
За тоа, според организаторите, неопходен е поширок политички и меѓуетнички договор за уставните измени и за правните гаранции што треба да го придружуваат пристапниот процес.
Тие ги повикаа и албанските политички партии да престанат да ги користат етничките и идентитетските прашања за меѓусебни политички пресметки.
Според платформата, партиските конфликти околу овие теми често ги потиснуваат прашањата за корупцијата, јавните набавки и економските интереси.
Дополнително, тие предлагаат проверка на потеклото на движниот и недвижниот имот на сегашните и поранешните функционери, како и на членовите на нивните потесни семејства.
Според платформата, критиките на Европската комисија за корупцијата се однесуваат на одговорности што ги надминуваат актуелните партиски поделби.
Таа ги посочува измените на Кривичниот законик од 2023 година како пример за политички одлуки чии последици продолжуваат да се чувствуваат во правосудниот систем.
Европската комисија во извештајот за 2026 година констатира дека измените на Кривичниот законик од јануари годинава не ги отстраниле негативните последици од интервенциите во 2023 година.
Муцунски: Разговорите со Бугарија продолжуваат
На заедничката прес-конференција со швајцарскиот министер за надворешни работи и претседавач со ОБСЕ, Игнацио Касис, Муцунски изјави дека македонската страна продолжува да разговара за отворените прашања со Бугарија.
Според него, дијалогот има поддршка од европските институции и од земји членки на Унијата.
Министерот нагласи дека позициите на Скопје се јасни и принципиелни и дека разговорите што се водат сега, како и во изминатите две години, се темелат на ставови претходно претставени пред европските партнери.
Тој не соопшти конкретен договор или нов предлог што би можел да го надмине застојот околу уставните измени.
Изјавата следува по пораката на еврокомесарката за проширување Марта Кос од 4 ноември дека Европската комисија презема активности за подобрување на односите меѓу Северна Македонија и Бугарија, но не ги објавува сите детали.
И покрај овие дипломатски контакти, Комисијата не најави промена на условот за уставните измени, утврден во заклучоците на Советот на ЕУ од јули 2022 година.
Димитровски бара солидарност од земјите членки
Заменик-министерот за надворешни работи и надворешна трговија, Зоран Димитровски, од Министерскиот состанок на Централноевропската иницијатива во Букурешт порача дека земјите кандидати не смеат да останат заложници на билатералните спорови.
Тој ги повика земјите членки на ЕУ да покажат поголема солидарност и политичка поддршка за европската интеграција на Западен Балкан, Украина и Молдавија.
Според Димитровски, проширувањето треба да остане веродостоен стратешки приоритет на Унијата, а решавањето на билатералните прашања да се заснова на дијалог, добрососедство и меѓусебно разбирање.
Тој ја повтори определбата на Северна Македонија за европските реформи и целосната усогласеност со заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ.
ЛДП: Уставните измени со одложено дејство се можен излез
Либерално-демократската партија, пак, го оцени извештајот на Европската комисија како сериозно предупредување за реформскиот застој.
Од партијата тврдат дека формулацијата „нема напредок“ се повторува повеќе од 30 пати во документот и дека негативните оценки ги опфаќаат борбата против корупцијата, изборните реформи, медиумските слободи и јавните набавки.
ЛДП повторно го предложи моделот на уставни измени со одложено дејство, кои би стапиле во сила по ратификацијата на пристапните протоколи од страна на земјите членки на ЕУ.
Партијата бара и национални заштитни клаузули што, според неа, би обезбедиле поголема предвидливост на пристапниот процес.
Станува збор за политички предлог на ЛДП, а не за решение што во моментов е прифатено во европската преговарачка рамка.
Уставните измени остануваат услов, реформите не треба да чекаат
Европската комисија во годишниот извештај констатира дека не бил направен обид за усвојување на уставните измени неопходни за продолжување на пристапниот процес.
Истовремено, Брисел предупредува дека Северна Македонија не постигнала напредок во борбата против корупцијата и во јавните набавки, додека судството продолжува да се соочува со политички влијанија и недоволни финансиски и човечки ресурси.
Позитивни оценки се забележани во делови од дигиталната трансформација, образованието и усогласувањето со надворешната политика на ЕУ.
Таквата комбинација од позитивни и негативни оценки ја продлабочи домашната политичка расправа за тоа кој е одговорен за застојот и каков треба да биде следниот чекор.
Платформата „12:05“ смета дека токму поради тоа е неопходен државен договор што би ги надминал партиските мандати.
Од друга страна, Владата нагласува дека продолжува со дипломатски разговори за надминување на билатералните пречки.
Главното отворено прашање останува дали политичките партии ќе постигнат консензус за уставните измени и внатрешните реформи или европската интеграција и понатаму ќе зависи од паралелни дипломатски разговори и меѓупартиски несогласувања.