Барање за оставка на гувернерот, прашања за проверките на сопственоста и меѓусебни обвинувања меѓу власта и опозицијата ја обележаа денешната собраниска надзорна расправа за „Алта банка“ АД Битола, додека Народната банка објави ново олеснување на ограничувањата за исплата на плати.
Сања Лукаревска, пратеничка од СДСМ и претседателка на Комисијата за финансирање и буџет, побара оставка од гувернерот Трајко Славески, обвинувајќи го дека го нарушил угледот на Народната банка и довербата во банкарскиот систем.
Славески ја бранеше постапката за одобрување на преземањето на поранешната Стопанска банка АД Битола и порача дека финансиската состојба на битолската банка е здрава. Според неговото излагање, администрацијата треба да ја зачува таа позиција до наоѓање нов сопственик.
За вработените во компаниите што работат преку банката, непосредното прашање е кога и под кои услови ќе можат да ги добијат платите. За институциите, расправата го отвори прашањето дали проверките пред преземањето биле доволни и што довело до потребата од привремена администрација.
Проверките во средиштето на расправата
Лукаревска побара објаснување дали Народната банка ја утврдила вистинската сопственост на „Алта банка“ и дали соодветно ја проверила репутацијата на лицата поврзани со неа.
Нејзините прашања се однесуваа на основата врз која била дадена согласност српската банка да ја преземе битолската институција. Сомнежите што ги изнесе претставуваат опозициски обвинувања, а не утврдени наоди за незаконитост.
Славески, според извештаите од расправата, тврдеше дека биле спроведени четири нивоа на проверки и дека биле консултирани домашни и странски надлежни институции.
Одбраната на постапката и уверувањата за сегашната состојба на банката, сепак, се однесуваат на две различни прашања: како бил одобрен инвеститорот и како денес се заштитуваат средствата на клиентите.
Зошто банката е под администрација
Според соопштението објавено од „Алта банка“ АД Битола, Народната банка вовела администрација со решение од 1 ноември, за период од три месеци.
Како причина се наведени случувањата со доминантниот акционер „Алта банка“ АД Белград, кој поседувал 95,336 отсто од капиталот на битолската банка. Според истото соопштение, српскиот супервизор му ја одзел дозволата за работа и донел одлука дека се исполнети условите за поведување стечајна постапка.
Народната банка потоа ја повлекла согласноста за неговото квалификувано учество во битолската банка.
Администраторите ги презеле надлежностите на управните органи, со исклучок на одлучувањето за зголемување на капиталот. Наведената цел на мерката е заштита на имотот, депонентите и другите доверители.
Славески се повика на финансиските показатели
Гувернерот пред пратениците изјави дека капитализираноста на банката е речиси 26 отсто, дека ликвидноста е висока и дека учеството на лошите пласмани изнесува 2,9 отсто.
Тој оцени дека билансот е здрав и солиден и дека Народната банка активно работи на наоѓање нов сопственик.
Овие показатели беа дел од неговото образложение зошто администрацијата треба да ја зачува банката додека се разрешува сопственичката состојба.
Власта посочува одлука од 2023 година
Пратеникот Бојан Стојаноски од ВМРО-ДПМНЕ возврати дека претходната влада, предводена од СДСМ, уште во 2023 година дала согласност за продажба на акции во тогашната Стопанска банка АД Битола.
Тој се повика на одлука објавена во „Службен весник“ број 123 од 2023 година, оспорувајќи ги обидите целокупната политичка одговорност да ѝ се припише на актуелната власт.
Одлуката за продажба на акции и регулаторната согласност за стекнување сопственичко учество, меѓутоа, треба да се разгледуваат одделно при утврдувањето кој орган за што бил надлежен.
Пратеникот Сашко Јанчев од Левица ја оспори и организацијата на расправата. Тој обвини дека било избегнато учество на независни експерти и побара одговори за проверките на странскиот инвеститор и за соработката со матичниот супервизор.
Олеснување за платите, со услови
Паралелно со расправата, Народната банка соопшти дека со измена на решението за администрација се овозможува исплата на плати, даноци и придонеси за компаниите што редовно ја користеле „Алта банка“ за таа намена во претходните три месеци.
Износот што може да се користи за исплата на плати може да биде до пет отсто повисок од вкупниот износ на платите исплатени во октомври.
Со измените, физичките лица ќе можат целосно да располагаат и со новите приливи префрлени од сметки во други банки или кај други даватели на платежни услуги.
Олеснувањето е условено и не значи целосно укинување на ограничувањата. Според Народната банка, мерките треба да овозможат исполнување на обврските кон вработените и државата, со задржување контрола врз одливот на средства.
Така, додека пратениците ја отвораат институционалната одговорност, секојдневното работење на клиентите останува зависно од постепеното олеснување на мерките и од разрешувањето на сопственичката состојба.