Повеќе од 40 јавни претпријатија, десетици компании во државна сопственост и 13 директни буџетски корисници во Србија имале сметки во „Алта банка“, која на 3 ноември официјално замина во стечај, покажува истражувањето на Радио Слободна Европа (РСЕ).
Меѓу клиентите биле некои од најголемите српски компании, вклучувајќи ги Електростопанството на Србија (ЕПС), „Телеком Србија“, „Нафтна индустрија Србије“ (НИС), „Пошта Србије“, „Југоимпорт“, „Србијашуме“, „Експо 2027“ и Аеродромот „Никола Тесла“.
Банкарски сметки имале и повеќе локални власти, меѓу кои Белград, Лесковац, Врање, Прокупље и Бор, како и Министерството за земјоделство на Србија.
Истражувањето отвора прашања за обемот на јавните средства што биле доверени на банката, но самото постоење сметки не докажува дека сите наведени институции претрпеле финансиски загуби.
Стечај по апсењето на сопственикот
Стопанскиот суд во Белград на 3 ноември отвори стечајна постапка над „Алта банка“, назначувајќи ја Агенцијата за осигурување депозити за стечаен управник.
Одлуката следува по одземањето на банкарската дозвола на 31 октомври и апсењето на сопственикот Давор Мацура на 2 ноември.
Српското обвинителство го сомничи Мацура, заедно со уште две лица од банката, за злоупотреби поврзани со неовластено изнесување готовина од банкарскиот трезор.
Вредноста на средствата што се предмет на истрагата се проценува на околу 45 милијарди динари, односно приближно 383 милиони евра.
Мацура и другите осомничени имаат право на презумпција на невиност до евентуална правосилна осудителна пресуда.
Банка што пораснала до 1,82 милијарди евра
Според финансиските податоци анализирани од РСЕ, билансната сума на „Алта банка“ на крајот од јуни 2026 година достигнала околу 1,82 милијарди евра.
Тоа претставувало зголемување од околу 170 милиони евра во однос на крајот на 2025 година.
Во текот на 2025 година активата на банката пораснала за приближно 60 проценти, додека паралелно се зголемувале депозитите, кредитите и приходите од камати и провизии.
Брзиот раст, според економистите што ги консултирало РСЕ, требало да биде сигнал за засилен регулаторен надзор.
Економистот Александар Стевановиќ оценува дека особено необично било високото ниво на готовина во банката.
Неговиот колега Горан Радосављевиќ смета дека мора да се утврди кога српската централна банка дознала за проблемите и дали можела порано да интервенира.
Овие оценки не претставуваат доказ дека регулаторот намерно пропуштил да преземе мерки.
Како државните пари стигнувале во „Алта банка“
Соработката со јавните претпријатија била еден од важните сегменти во проширувањето на работењето на банката.
Во 2025 година, дел од потрошувачите во Белград биле насочени сметките за електрична енергија да ги плаќаат преку сметка на ЕПС во „Алта банка“.
Банката имала улога и во електронската наплата преку апликацијата „Увид во сметка“.
По затворањето на банката, ЕПС ги известил потрошувачите за новите сметки за плаќање.
Сепак, српското електростопанство соопшти дека неговото работење не е загрозено и дека во моментот на одземањето на дозволата во „Алта банка“ имало помалку од 0,5 проценти од вкупниот месечен прилив од наплатата на електрична енергија.
ЕПС посочи дека средствата ќе ги побарува во стечајната постапка и дека најголемиот дел од платниот промет го извршува преку други банки.
Компанијата истовремено ги отфрли тврдењата дека „Алта банка“ наплатувала провизии од сите уплати за електрична енергија. Според ЕПС, такви провизии се наплатувале само за плаќањата преку одредената електронска апликација.
Не се знае колку јавни пари останале во банката
Иако е познат бројот на јавни претпријатија и државни институции што користеле сметки во банката, сè уште нема целосен јавен преглед на нивните салда на денот на одземањето на дозволата.
„Телеком Србија“ соопшти дека неговото работење не е загрозено и дека депозитите што ги имал во банката биле помали од 50.000 евра.
Од ЕПС, исто така, уверуваат дека пропаѓањето на банката нема да предизвика нарушување на работењето.
За другите државни субјекти, меѓутоа, останува да се утврди колкави средства имале, како биле управувани и дали дел од нив ќе треба да се наплатуваат преку стечајната постапка.
Обвинителството ги проверува трансферите во странство
Покрај сомнежите за изнесување готовина од трезорот, српското Обвинителство за организиран криминал побарало од Народната банка на Србија податоци за трансакциите, конверзиите и одливите на средства од сметките на „Алта банка“ кон странство.
Според РСЕ, централната банка доставила податоци до 20 септември 2026 година, додека информациите за периодот по тој датум требало да бидат достапни по 4 ноември.
Оваа проверка е значајна за утврдувањето дали пред затворањето на банката имало невообичаени или незаконски меѓународни трансфери.
Засега не е објавен конечен обвинителски наод што би утврдил дека средствата предмет на истрагата биле префрлени во конкретна странска држава.
Повеќе од 66.000 клиенти
На крајот од 2025 година, „Алта банка“ имала приближно 66.000 клиенти, од кои околу 56.000 биле физички лица, а околу 10.000 компании.
Само една година претходно банката имала околу 47.000 клиенти.
По отворањето на стечајната постапка, српската Агенција за осигурување депозити ја избра „Поштанска штедионица“ за банка преку која ќе се исплаќаат осигурените депозити.
Во Србија законското осигурување изнесува до 50.000 евра по депонент, додека клиентите со поголеми побарувања ќе мора да ги остваруваат своите права во рамките на стечајната постапка.
Деловната империја се проширила и во Македонија
Мацура го започнал својот деловен подем со менувачница во Белград во 2008 година, а подоцна изградил групација што работи во банкарството, платежните услуги, недвижностите и трговијата.
Неговата групација во 2025 година ја презеде Стопанска банка Битола, која потоа беше преименувана во „Алта банка“.
Преку поврзани компании групацијата има деловни активности и во осигурителниот сектор во Северна Македонија.
По одземањето на дозволата на српската банка, македонската Народна банка воведе привремена администрација во „Алта банка“ АД Битола.
За разлика од банката во Белград, македонската банка не е во стечај и не ѝ е одземена дозволата за работа.
Народната банка на Северна Македонија соопшти дека банката е ликвидна и капитализирана, но воведе ограничувања во располагањето со средствата на клиентите.
Врските со Македонија остануваат предмет на прашања
Покрај банкарските активности, „Алта групацијата“ работела и преку компанија за платежни услуги во Црна Гора.
Црногорскиот регулатор на 1 ноември ѝ го одзеде одобрението на поврзаната платежна институција.
Истовремено, во Северна Македонија политичките партии побараа истраги за различни аспекти на работењето на „Алта банка“.
ДУИ побара да се објават податоци за јавните институции што имале средства во банката во Битола, додека ВЛЕН побара да се испитаат деловните трансакции на компании поврзани со роднини на лидерот на ДУИ, Али Ахмети.
Ниту едно од овие политички барања, само по себе, не докажува незаконски трансакции.
За македонските институции најважно останува да се утврди дали постоеле значајни финансиски изложености кон српската банка, какви информации биле разменувани меѓу двата регулатора и дали навремено биле проценети ризиците.
Пропаѓањето на „Алта банка“ во Србија покажува дека прашањето веќе не се однесува само на одговорноста на еден бизнисмен, туку и на начинот на кој институциите ги надгледуваат банките што располагаат со приватни и јавни средства.