Европските финансиски регулатори презеле мерки против компанија од деловната групација поврзана со српскиот бизнисмен Давор Мацура уште во 2024 година, повеќе од една година пред пропаѓањето на „Алта банка“ во Белград и пред нејзиното преземање на Стопанска банка Битола.
Официјални документи од Австрија и Европската Унија покажуваат дека „Алта пеј груп“ била казнета поради прекршување на обврските за известување за акционерски удели, додека Европската централна банка (ЕЦБ) претходно утврдила неправилности во начинот на стекнување значајно учество во австриската „Адико банка“.
Овие информации биле јавно достапни во периодот кога српската банкарска групација се проширувала во регионот.
Нивното постоење отвора прашање дали Народната банка на Северна Македонија ги разгледала европските регулаторни мерки при одобрувањето на преземањето на Стопанска банка Битола.
Правосилна казна од австрискиот регулатор
На 25 септември 2024 година, Австриската управа за финансиски пазари (FMA) објавила дека ѝ изрекла казна од 154.560 евра на „Алта пеј груп“ од Белград.
Дополнителна казна од 29.440 евра била изречена на друго лице кое имало обврска да пријавува промени во сопственичките удели.
Според официјалното соопштение, казните биле изречени поради ненавремено известување за надминување на законските прагови за акционерско учество и гласачки права во „Адико банка“.
Компанијата и другото казнето лице не ги известиле навреме австрискиот регулатор, берзанскиот оператор и самата банка за промените во акционерската структура.
Австрискиот регулатор изречно наведува дека казнените одлуки се правосилни.
Ова претставува официјално документирано регулаторно прекршување, а не медиумско сомневање.
Сепак, санкцијата се однесува на обврските за транспарентност на акционерската сопственост и не претставува утврдено перење пари.
ЕЦБ ги суспендирала гласачките права
Претходно, на 13 август 2024 година, „Адико банка“ објавила дека Европската централна банка утврдила оти српските компании „Алта пеј груп“ и „Дипломат пеј“ дејствувале усогласено при купувањето акции во австриската банка.
Двете компании заедно поседувале 19,62 проценти од акциите, со што го надминале прагот за квалификувано учество од десет проценти.
Според тогашната оценка на ЕЦБ, компаниите не го исполниле барањето за известување на австрискиот регулатор за заедничкото стекнување на учеството.
Како последица, гласачките права поврзани со нивните акции биле суспендирани.
„Алта пеј груп“ поседувала 9,63 проценти, а „Дипломат пеј“ 9,99 проценти од акциите на „Адико банка“.
Мерката подоцна престанала да важи
Важен дел од хронологијата е и подоцнежниот развој на случајот.
На 4 февруари 2025 година, ЕЦБ утврдила дека усогласеното дејствување меѓу двете компании престанало на 10 декември 2024 година, откако „Дипломат пеј“ го продала својот удел.
Поради тоа, гласачките права повеќе не се сметале за суспендирани од датумот на промената во акционерската структура.
Ова не ја поништува автоматски претходно изречената правосилна казна на австрискиот регулатор, но покажува дека подоцна се промениле околностите врз кои се засновала мерката на ЕЦБ.
„Алта пеј“ ја тужела Европската централна банка
Случајот добил и судска димензија.
Според Службениот весник на Европската Унија, „Алта пеј груп“ на 5 февруари 2025 година поднела тужба против Европската централна банка пред Општиот суд на ЕУ.
Предметот е заведен под број T-85/25.
Компанијата побарала поништување на одлука на ЕЦБ од 26 ноември 2024 година.
Во тужбата, меѓу другото, наведувала дека не ѝ бил овозможен доволен пристап до документацијата, дека не добила соодветна можност да се изјасни и дека ЕЦБ погрешно ги применила правилата за усогласено дејствување меѓу акционерите.
Компанијата го оспорувала и ограничувањето на гласачките права.
Објавувањето на тужбата потврдува дека постои правен спор, но не значи дека судот ги прифатил тврдењата на компанијата.
Дали македонскиот регулатор ги проверил предупредувањата?
Регулаторните мерки во Австрија добиваат дополнително значење по преземањето на Стопанска банка Битола од српската „Алта банка“.
Македонската Народна банка дала согласност за стекнување квалификувано учество од страна на српскиот инвеститор, по што банката во Битола го променила името во „Алта банка“.
При одобрувањето такви трансакции, регулаторите треба да ја оценат финансиската состојба, сопственичката структура, репутацијата и другите релевантни ризици поврзани со инвеститорот.
Сега се поставува прашањето дали при оваа процена биле земени предвид казната на австрискиот FMA, претходните мерки на ЕЦБ и судскиот спор со европскиот регулатор.
Гувернерот Трајко Славески претходно изјави дека македонската Народна банка спровела повеќемесечна постапка на проверка на инвеститорот и дека биле консултирани европски регулаторни институции.
Неговите изјави, меѓутоа, не појаснуваат дали конкретните австриски санкции биле предмет на анализа и какво значење им било дадено при донесувањето на одлуката.
Различни компании, поврзани регулаторни прашања
„Алта пеј груп“, „Алта банка“ АД Белград и „Алта банка“ АД Битола се различни правни субјекти.
Правосилната казна против „Алта пеј груп“ не претставува доказ дека банката во Белград или банката во Битола ги прекршиле истите австриски прописи.
Исто така, од европските документи не може да се заклучи дека македонската Народна банка била законски обврзана автоматски да го одбие преземањето.
Но документите се релевантни за утврдување дали регулаторот располагал со целосна слика за деловната репутација и претходните регулаторни проблеми во групацијата на инвеститорот.
Нови прашања по пропаѓањето на банката во Србија
На 31 октомври 2026 година, Народната банка на Србија ѝ ја одзеде дозволата за работа на „Алта банка“ АД Белград, а на 3 ноември беше отворена стечајна постапка.
Во меѓувреме, српските власти започнаа кривична истрага против сопственикот Давор Мацура и уште две лица поради сомнежи за злоупотреби поврзани со стотици милиони евра.
Како последица на случувањата во Србија, Народната банка на Северна Македонија воведе привремена администрација во „Алта банка“ АД Битола.
Македонскиот регулатор соопшти дека домашната банка останува ликвидна и капитализирана и дека мерката е насочена кон заштита на нејзината стабилност и клиентите.
Европските документи не докажуваат дека банката во Битола учествувала во каква било незаконска активност.
Сепак, тие покажуваат дека деловната групација поврзана со српскиот инвеститор била предмет на регулаторни мерки и судски спор уште пред одобрувањето на преземањето.
Клучното прашање за македонските институции сега е дали тие информации биле целосно разгледани, како бил проценет ризикот и врз основа на кои аргументи било одлучено дека инвеститорот ги исполнува условите за стекнување квалификувано учество во домашна банка.