Северна Македонија во 2027 година ќе треба да сервисира и рефинансира долгови во вредност од околу две милијарди евра, додека расходите за камати ќе достигнат 405 милиони евра, во услови кога Владата се обидува да го намали буџетскиот дефицит и да обезбеди средства за инфраструктурни инвестиции, пензии и плати.
Предлог-буџетот за 2027 година, за кој се поднесени над 300 амандмани, предизвика спротивставени оценки на собраниската Комисија за финансирање и буџет, каде што власта ги истакна развојните инвестиции и фискалната консолидација, а опозицијата предупреди на намалена социјална заштита и зголемени трошоци за задолжувањето.
Вкупните буџетски приходи се проектирани на 395,4 милијарди денари, или околу 6,4 милијарди евра, додека расходите се планирани на 440,4 милијарди денари, односно околу 7,2 милијарди евра.
Буџетскиот дефицит е проектиран на 45 милијарди денари, или 3,5 проценти од бруто-домашниот производ (БДП), наспроти 4,1 проценти во 2026 година.
Владата очекува економски раст од 3,8 проценти и инфлација од 3,2 проценти.
„ЕДЕН ОД НАЈТЕШКИТЕ БУЏЕТИ“
Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска го оцени предлог-буџетот како еден од најтешките што досега ги подготвило Министерството за финансии, посочувајќи на неизвесните меѓународни економски и геополитички околности.
На брифинг со новинарите таа изјави дека главни приоритети ќе бидат редовната исплата на пензиите, платите и социјалните надоместоци, како и одржувањето на економската стабилност.
За плати се предвидени 57,2 милијарди денари, при што зголемувањето на расходите е поврзано и со обврските што произлегуваат од колективните договори.
Поради недостигот на средства во Фондот за пензиско и инвалидско осигурување, од централниот буџет се планираат трансфери во износ од 62 милијарди денари.
Димитриеска-Кочоска посочи дека државата и во моментов издвојува значителни месечни средства за покривање на обврските на пензискиот систем и за редовна исплата на пензиите.
Министерката оцени дека постои потенцијал за повисок економски раст од проектираниот, но дека неговото остварување ќе зависи од меѓународните економски движења.
ДВЕ МИЛИЈАРДИ ЕВРА ЗА СЕРВИСИРАЊЕ И РЕФИНАНСИРАЊЕ НА ДОЛГОТ
Еден од најголемите предизвици за јавните финансии во 2027 година ќе биде управувањето со постојните долгови.
Пратеникот на ВМРО-ДПМНЕ, Зоранчо Јованчев, на седницата на Комисијата за финансирање и буџет изјави дека следната година доспеваат обврски за сервисирање и рефинансирање на долгот во износ од 124,6 милијарди денари, или околу две милијарди евра.
За отплата на главнината се предвидени 64,7 милијарди денари, додека расходите за камати ќе изнесуваат 24,9 милијарди денари.
Меѓу најголемите поединечни обврски е отплатата на еврообврзницата од 500 милиони евра, издадена во 2023 година, која доспева во 2027 година.
„Ова се пари кои не смееме и не можеме да ги пренамениме за нова болница, ново училиште, пат или водовод. Тоа се исклучиво обврски кои мора да ги исполниме“, рече Јованчев.
Тој ги обвини претходните влади предводени од СДСМ и ДУИ за прекумерно задолжување, наведувајќи дека актуелната влада мора да ги сервисира наследените обврски, а истовремено да обезбеди средства за развој.
Димитриеска-Кочоска најави дека државата ќе мора да издаде нова еврообврзница во 2027 година, како и во следните две години, за редовно сервисирање на финансиските обврски.
Јавниот долг на крајот на септември изнесувал 56,6 проценти од БДП.
ПОВЕЌЕ ПАРИ ЗА КАМАТИ, ПОМАЛКУ ПРОСТОР ЗА ИНВЕСТИЦИИ
Трошоците за камати во 2027 година се планирани да пораснат за 18,2 проценти во однос на ребалансот на буџетот за 2026 година.
Пратеничката на СДСМ, Сања Лукаревска, посочи дека во 2021 година државата издвојувала 9,1 милијарда денари за камати, додека следната година за истата намена се планирани 24,9 милијарди денари.
Според неа, речиси тројното зголемување на каматните расходи во период од шест години го ограничува просторот за подобрување на јавните услуги и животниот стандард.
Владата за капитални инвестиции предвидува 40,8 милијарди денари, или околу 664 милиони евра.
Планираниот буџетски дефицит од 45 милијарди денари повторно го надминува износот предвиден за капитални расходи.
Фискалниот совет претходно предупреди дека средствата од нереализираните капитални инвестиции не треба да се пренаменуваат за финансирање нови тековни расходи.
Поранешниот претседател на Фискалниот совет, Глигор Бишев, во интервју за „Трилинг“ оцени дека намалувањето на дефицитот и промената на структурата на јавната потрошувачка треба да бидат постепен, среднорочен процес, проследен со структурни реформи во здравството, образованието и другите јавни сектори.
Според Бишев, просторот за управување со јавниот долг се стеснува, поради што навремените реформи се неопходни за да се избегне потребата од нагли мерки за штедење.
НЕПРОМЕНЕТИ ДАНОЦИ И ПОДДРШКА ЗА КОМПАНИИТЕ
Владата за 2027 година најавува непроменети даночни стапки, додека за поддршка на домашните компании се планирани 3,3 милијарди денари, или околу 54 милиони евра.
Димитриеска-Кочоска изјави дека Министерството за финансии подготвува законски измени за подобрување на системот за поврат на данокот на додадена вредност (ДДВ) и спречување злоупотреби.
Во рамките на реформата се разгледуваат роковите за поврат на ДДВ кон компаниите, како и искуствата од европските и соседните земји.
Министерката најави и воведување зелена карта и бела листа на компании, мерки предвидени во владината програма.
Таа посочи дека се разгледуваат и можностите за привлекување инвеститори од Србија кои би ги преместиле своите деловни активности во Северна Македонија.
АВТОПАТИ, УЧИЛИШТА И ЗЕМЈОДЕЛСТВО
Владејачката ВМРО-ДПМНЕ тврди дека предложениот буџет обезбедува средства за продолжување на клучните инфраструктурни проекти и за подобрување на јавните услуги.
Пратеничката Дафина Стојаноска ги посочи инвестициите во коридорите 8 и 10Д, вклучувајќи ги автопатските делници Тетово – Гостивар, Гостивар – Букојчани и Прилеп – Битола.
Предвидено е продолжување на работите и на автопатите Кичево – Охрид, Кичево – Букојчани и Скопје – Блаце.
Стојаноска го истакна и проектот за изградба на основно училиште во селото Непроштено, во општина Теарце, за кој, според неа, документацијата е подготвена и одобрена, а почетокот на градежните работи се очекува во 2027 година.
Владата планира и набавка на електрични автобуси и амбулантни возила, како и инвестиции во здравствени објекти, спортски сали, водоводи и железничка инфраструктура.
За земјоделство, шумарство, лов и риболов се предвидени 10,96 милијарди денари, односно околу 178 милиони евра.
Јованчев изјави дека средствата треба да обезбедат поголема поддршка за земјоделците, модернизација на производството, подобри системи за наводнување и поголема конкурентност на домашните производи.
СОЦИЈАЛНАТА ЗАШТИТА ВО ФОКУСОТ НА КРИТИКИТЕ
Опозицискиот СДСМ оцени дека предложениот буџет не обезбедува доволна поддршка за најранливите категории граѓани.
Лукаревска посочи дека за социјална заштита се планирани 14,3 милијарди денари, или околу 233 милиони евра, што, според неа, претставува реално намалување во однос на претходните години.
Таа наведе дека стапката на сиромаштија кај децата до 17 години изнесува 21,9 проценти, кај самохраните родители 29,5 проценти, а кај семејствата со три или повеќе деца достигнува 45 проценти.
Димитриеска-Кочоска, пак, го образложи намалувањето на средствата за социјални трансфери со откривањето корисници кои не ги исполнувале законските услови за добивање социјална помош.
Опозицијата предупреди и на намалување на блок-дотациите за општините во услови на зголемени трошоци за плати, што, според Лукаревска, може да го отежне функционирањето на училиштата, градинките и домовите за стари лица.
Таа посочи дека неплатените обврски на јавните здравствени установи достигнале 157 милиони евра.
Средствата за Министерството за образование, според анализата на Парламентарната буџетска канцеларија на која се повика Лукаревска, се намалени за 503 милиони денари во однос на 2026 година.
СУДСТВОТО ДОБИВА ПОВЕЌЕ СРЕДСТВА, НО НЕ КОЛКУ ШТО БАРА
За судството во 2027 година се предвидени повеќе од 55 милиони евра и средства за 400 нови вработувања.
Буџетските издвојувања, сепак, нема да го достигнат бараното ниво од 0,8 проценти од БДП, што, според изнесените процени, би изнесувало околу 160 милиони евра.
Димитриеска-Кочоска оцени дека распределбата на средствата мора да биде усогласена со расположливите буџетски можности, при што треба да се обезбедат пари и за плати и за инвестиции.
Лукаревска упати критики и за финансирањето на антикорупциските активности, посочувајќи дека за една од буџетските ставки за оваа намена се предвидени само 150.000 денари.
Според неа, владините заложби за јакнење на владеењето на правото и борбата против корупцијата не се проследени со соодветна финансиска поддршка.
НАД 300 АМАНДМАНИ ПРЕД ПРАТЕНИЦИТЕ
Расправата за предлог-буџетот за 2027 година продолжува во собраниската Комисија за финансирање и буџет, каде што документот се разгледува во второ читање.
За предлогот се поднесени над 300 амандмани, а комисиската расправа е предвидено да трае вкупно десет дена.
Владата ја брани проекцијата за постепено намалување на дефицитот и зголемување на економскиот раст, додека опозицијата бара поголеми издвојувања за социјална заштита, образование, здравство и поддршка на граѓаните.
Предизвикот за јавните финансии во 2027 година ќе биде обезбедувањето средства за овие приоритети, во услови кога значителен дел од државните приходи ќе биде наменет за сервисирање на долгот, пензискиот систем и платите во јавниот сектор.

