Српскиот бизнисмен Давор Мацура, сопственик на „Алта банка“ АД Белград, е осомничен дека неовластено изнесувал пари од трезорот на банката и прибавил противправна имотна корист од околу 45 милијарди динари, односно приближно 385 милиони евра, соопшти српското Јавно обвинителство за организиран криминал.
Мацура беше уапсен во понеделникот, заедно со уште две лица од банката, само два дена откако Народната банка на Србија ѝ ја одзеде дозволата за работа на финансиската институција.
Обвинителството се сомнева дека Мацура ги пречекорил своите овластувања, додека директорот на Одделението за трезор и управување со готовина и уште еден вработен му овозможувале неовластен пристап до парите.
Според обвинителството, двајцата осомничени му ги предавале картичките за пристап до трезорот или со своето присуство му овозможувале да влегува во просториите каде што се чувала готовината.
Истражителите на 31 октомври и 1 ноември извршиле претрес во банката и во просториите поврзани со Мацура, при што направиле попис на готовината.
За тројцата осомничени било одредено задржување до 48 часа.
Пари од големи државни компании
Покрај истрагата за парите во трезорот, во Србија се отвора и прашањето колку јавни средства биле доверени на банката пред одземањето на дозволата.
Според истражување на порталот „Нова.рс“, меѓу компаниите што имале сметки или деловни односи со „Алта банка“ биле Електростопанството на Србија (ЕПС), „Телеком Србија“, „Електромрежа Србије“, „Србијагас“, Електродистрибуцијата на Србија, како и белградски јавни претпријатија.
Особено внимание привлекува соработката со ЕПС, преку која банката учествувала во наплатата на сметките за електрична енергија.
Според медиумските извештаи, банката добивала провизија за одредени уплати, додека ЕПС по одземањето на дозволата објавил нова сметка за плаќање на обврските на потрошувачите.
Во јавноста се споменуваат и сметки на „Телеком Србија“, белградскиот водовод и други државни компании. Сепак, самото постоење на банкарска сметка не докажува колкави средства биле депонирани на неа или дека тие се загрозени.
Обвинувања за политичко влијание
Случајот доби и политичка димензија по тврдењата дека дел од државните компании биле насочувани да ги користат услугите на „Алта банка“.
Ѓорѓе Микетиќ од движењето „Белград останува“ побара обвинителството да испита дали имало политички влијанија врз одлуките на јавните претпријатија за избор на банка.
Тој ги спомена министерот за финансии Синиша Мали, гувернерката на Народната банка на Србија Јоргованка Табаковиќ и повеќе лица поврзани со финансиските институции.
Микетиќ изнесе и сомнежи за продажба на побарувања и имот на банки во стечај, вклучително и трансакции во кои, според него, учествувале компании поврзани со Мацура.
Овие тврдења не се потврдени како факти во судска постапка. Нема доволно докази од објавените материјали за да се заклучи дека споменатите државни функционери сториле кривични дела.
Банка со необично високо учество на готовина
Во емисијата „Око“ на Радио-телевизија Србија, банкарскиот експерт Зоран Петровиќ посочи дека „Алта банка“ имала невообичаено висок удел на готовина во својата актива.
Според неговата анализа, готовината, без средствата кај Народната банка на Србија, претставувала речиси една четвртина од вкупната билансна актива.
За споредба, тој наведе дека кај водечките банки во Србија соодветниот удел бил значително помал.
Петровиќ оцени дека пристапот до банкарски трезор подлежи на строги правила и дека е неопходно да се утврди како било можно да се појави толку големо сомневање за недостиг на готовина.
Професорот Ѓорѓе Ѓукиќ, исто така, оцени дека српскиот регулатор располагал со инструменти за навремено откривање на невообичаени финансиски движења.
Експертите нагласија дека без целосни информации за супервизорските активности не може да се донесе конечен заклучок дали регулаторот реагирал предоцна.
Четворица вицегувернери побарале истрага
Според информациите објавени од српските медиуми, четворица вицегувернери на Народната банка на Србија побарале обвинителството да ја испита и евентуалната одговорност во централната банка.
Тие, според објавените информации, навеле дека за вистинската состојба во „Алта банка“, која значително отстапувала од доставените извештаи, биле информирани на итна седница на 30 октомври.
Барањето отвора прашања за тоа кога надлежните институции добиле сигнали за можни неправилности и дали информациите биле навремено проследувани до органите што одлучуваат.
Што значи скандалот за банката во Битола?
Случувањата во Србија имаат директно значење и за Северна Македонија, затоа што српската „Алта банка“ е мнозински акционер на „Алта банка“ АД Битола.
Македонската Народна банка на 1 ноември воведе привремена администрација во битолската банка, образложувајќи дека мерката е потребна за заштита на средствата и интересите на клиентите.
Гувернерот Трајко Славески изјави дека македонската банка е ликвидна, високо капитализирана и дека ги исполнува супервизорските стандарди.
Сепак, воведени се ограничувања на користењето средства, а деловната мрежа привремено престана да ги опслужува клиентите на шалтер.
Во интервју за телевизија Телма, Славески рече дека Народната банка три месеци го проверувала српскиот инвеститор пред да даде согласност за преземањето на Стопанска банка Битола.
Тој изјави дека во постапката биле консултирани европски регулаторни институции и дека добиените информации не укажувале на пречки за одобрување на трансакцијата.
Според Славески, Стопанска банка Битола пред преземањето била во сериозни тешкотии и без нов инвеститор немала долгорочна перспектива.
Но новите информации од Србија ја зголемуваат важноста на прашањето дали македонскиот регулатор добивал навремени известувања за проблемите на мнозинскиот акционер.
Засега нема потврдени докази дека парите што српското обвинителство ги опишува како противправно изнесени од белградската банка биле префрлени во македонската банка.
Исто така, нема потврдени информации дека битолската банка учествувала во незаконските активности за кои се води истрага во Србија.
Истрагата треба да ја утврди и трагата на парите
Случајот сега отвора две различни прашања за регулаторите.
Во Србија треба да се утврди како биле изнесувани парите, дали постоеле пропусти во внатрешната контрола и каде завршиле средствата за кои обвинителството води истрага.
Во Северна Македонија треба да се утврди дали и во кој обем битолската банка имала финансиска изложеност кон српскиот сопственик и дали постоеле трансакции што би можеле да создадат дополнителен ризик за домашните депоненти.
Посебно значење ќе има размената на информации меѓу двете централни банки пред одземањето на дозволата во Белград.
Додека српското обвинителство ја проширува истрагата, а македонската Народна банка управува со последиците од кризата, штедачите и деловните клиенти очекуваат одговори за безбедноста и достапноста на своите средства.