Европската комисија повторно ги постави уставните измени како услов за напредување на Северна Македонија во пристапните преговори со Европската Унија, додека во Европскиот парламент се засилија повиците Брисел дипломатски да се вклучи во решавањето на спорот меѓу Скопје и Софија.
Еврокомесарката за проширување Марта Кос, претставувајќи го Пакетот за проширување за 2026 година пред Комитетот за надворешни работи на Европскиот парламент, изјави дека Европската комисија останува подготвена да го поддржи пристапниот процес на земјата, но дека условите за отворање на првиот преговарачки кластер се јасни.
„Земјата треба да ја исполни својата обврска за завршување на уставните измени, како што е наведено во заклучоците на Советот од 18 јули 2022 година. Сега зависи од Северна Македонија“, порача Кос.
Таа оцени дека македонската Влада покажала посветеност кон реформите и спроведувањето на Реформската агенда, но дека истата одлучност е неопходна и за надминување на политичкиот застој во пристапните преговори.
Вајц бара Брисел да посредува меѓу Скопје и Софија
Известувачот за Северна Македонија во Европскиот парламент, Томас Вајц, ја повика Кос да вложи дипломатски напори за надминување на билатералниот спор со Бугарија.
Според него, несогласувањата меѓу соседните земји не треба да станат трајна пречка за европската интеграција.
Вајц ги посочи Хрватска и Црна Гора како позитивен пример за решавање на отворени билатерални прашања преку директни разговори меѓу премиерите Андреј Пленковиќ и Милојко Спајиќ.
Тој оцени дека сличен пристап е потребен и во односите меѓу Северна Македонија и Бугарија.
„Единствениот начин да се излезе од тој ќор-сокак е страните да разговараат меѓусебно, односно владите на Бугарија и на Северна Македонија да седнат и да разговараат“, рече Вајц.
Бидејќи политичката подготвеност за дијалог не е секогаш доволна, тој побара Европската комисија да преземе поголема дипломатска улога.
Вајц не го оспори условот за уставните измени. Напротив, посочи дека тие треба да се реализираат, но смета дека за надминување на блокадата е потребен и поактивен ангажман од европските институции.
Сиљановска-Давкова бара и политичка волја од ЕУ
Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова претходно изјави дека Европската Унија треба да покаже поголема политичка волја за изнаоѓање решение на спорот со Бугарија, наместо одговорноста за застојот да ја насочува исклучиво кон Скопје.
Во изјава од Брисел, таа го проблематизираше повторното инсистирање на уставни измени како единствен начин за придвижување на преговорите.
Според претседателката, постојат и други можности што заслужуваат разгледување, меѓу кои е и предлогот уставните измени да имаат одложено дејство.
Таа ја спомена и можноста европските институции да подготват дополнителни објаснувања за принципите и обврските во рамките на пристапниот процес.
Сиљановска-Давкова смета дека Северна Македонија има право на поголема предвидливост во преговорите и на јасни гаранции за условите под кои би продолжил процесот.
Софија, меѓутоа, досега го отфрла предлогот за одложено стапување во сила на уставните измени и инсистира на спроведување на договорената европска рамка од 2022 година.
Извештајот регистрира застој и во домашните реформи
Дипломатските пораки во Брисел доаѓаат во ист ден кога Европската комисија го објави годишниот извештај за напредокот на Северна Македонија.
Во документот се констатира дека не бил направен обид за усвојување на уставните измени потребни според заклучоците на Советот на ЕУ од јули 2022 година.
Измените треба да овозможат вклучување во Уставот на граѓаните што припаѓаат на други народи, меѓу кои и Бугарите.
Истовремено, Европската комисија предупредува дека Северна Македонија не постигнала напредок во борбата против корупцијата.
Високопрофилните корупциски предмети продолжуваат да се одложуваат и често застаруваат, додека политичките влијанија и недостигот од средства ја поткопуваат независноста на судството.
Брисел бара и доследно спроведување на Преспанскиот договор со Грција и Договорот за пријателство, добрососедство и соработка со Бугарија.
И покрај критиките, Комисијата ги препознава напорите во спроведувањето на Реформската агенда, проширувањето на електронските услуги и целосната усогласеност на земјата со заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ.
Различни пораки, ист услов за преговорите
Изјавите на Кос и Вајц покажуваат различни акценти во европскиот пристап кон блокадата.
Еврокомесарката инсистира на исполнување на веќе договорените обврски од страна на Северна Македонија, додека известувачот на Европскиот парламент бара европската дипломатија поактивно да помогне во создавањето услови за договор меѓу Скопје и Софија.
Македонската претседателка, пак, бара решение што би ја надминало блокадата и би обезбедило поголема предвидливост на пристапниот процес.
Засега Европската комисија не најави промена на условот за уставните измени.
Отворањето на првиот преговарачки кластер останува поврзано со неговото исполнување.
Од друга страна, повикот на Вајц ја отвора можноста за засилен дипломатски ангажман на Брисел, без формално менување на договорената преговарачка рамка.
Останува да се види дали Европската комисија ќе преземе конкретна посредничка иницијатива и дали владите во Скопје и Софија ќе покажат подготвеност за нов политички договор.