До неодамна, Александар Вучиќ беше речиси неизбежно присуство на телевизиските екрани во Србија. Неговите обраќања, интервјуа и вклучувања во живо го исполнуваа информативниот простор, додека неговата Српска напредна партија (СНС) доминираше на политичката сцена.
Само во август годинава, Вучиќ забележа рекордни 64 телевизиски вклучувања во живо.
Денес, по поразот на парламентарните избори и убедливата победа на Студентската листа, поранешниот српски претседател речиси исчезна од програмата на јавниот радиодифузен сервис.
Но, не исчезна од јавноста.
Неговата нова политичка говорница е ТикТок, каде што објавува и по неколку видеа дневно, најчесто директно обраќајќи им се на своите следбеници.
Слична трансформација се забележува и кај другите функционери на СНС. Иако сè уште гостуваат на телевизиите што им беа блиски во текот на нивното 14-годишно владеење, социјалните мрежи стануваат нивен сè поважен канал за комуникација со избирачите.
Истовремено, активни остануваат и таканаречените ботови – најчесто лажни профили кои ги споделуваат и коментираат нивните објави.
Според анализата на „Дојче веле“, содржините на напредњаците на социјалните мрежи сега се дури и повидливи отколку во текот на предизборната кампања.
Од власт кон опозиција: Борба за зачувување на партијата
По изборниот пораз, раководството на СНС ја насочи својата комуникација кон критики на најавите, потезите и активностите на Студентската листа, која убедливо победи на парламентарните избори.
Во тоа предничат Вучиќ, кој самиот се прогласи за лидер на опозицијата, актуелниот претседател на СНС Милош Вучевиќ, адвокатот Владимир Ѓукановиќ и пратеникот Миленко Јованов.
Нивните обраќања се споделуваат од голем број корисници на социјалните мрежи.
Ана Стојилковиќ, експертка за комуникации и консултантка за изборни кампањи, смета дека зголемената видливост на СНС во постизборниот период е очекувана.
Интензивната комуникација што ја карактеризираше изборната кампања заврши, а победниците сега се повеќе фокусирани на преземањето на власта и пренесувањето на легитимитетот од студентското движење кон избраните кандидати.
Тоа отвора простор за СНС да ги одржува своите политички наративи присутни во јавноста.
Но, останува прашањето колкаво влијание имаат тие врз поширокото избирачко тело.
„Би рекла дека комуникациската стратегија на СНС во овој постизборен период е насочена кон охрабрување на избирачкото тело, активистите, членовите и функционерите на партијата, со цел да се спречи нивното осипување“, вели Стојилковиќ за „Дојче веле“.
Според неа, стратегијата веројатно е насочена и кон луѓето кои СНС ги поставувала на различни функции во текот на своето владеење.
Со други зборови, непосредната битка на напредњаците не е само за освојување нови гласачи, туку и за задржување на постојните.
Агресивниот тон како инструмент за лојалност
Промената на политичката позиција на СНС не донесе нужно и промена на нејзиниот комуникациски стил.
Стојилковиќ оценува дека доминантните пораки на партиските функционери се насочени кон консолидација на сопствените редови и зачувување на поддршката меѓу гласачите.
Целта е СНС да се позиционира како најсилна опозициска партија – според рејтингот, изборните резултати и кадровскиот потенцијал.
Според неа, тоа е една од стратегиите карактеристични за авторитарни лидери и партии кои ја губат власта на избори.
„Агресивниот тон и секојдневните напади врз новото парламентарно мнозинство и студентското движење имаат цел да ги исплашат и гласачите и функционерите од најавуваната одмазда на идната власт“, вели Стојилковиќ.
Таа смета дека на тој начин СНС се обидува да ја зајакне лојалноста кон партијата и Вучиќ, како и да ја зачува кохезијата меѓу своите членови, избирачи и луѓето што извршуваат функции во државните институции.
За партија која повеќе од една деценија ја контролираше извршната власт, загубата на институционалните позиции отвора и прашање за одржливоста на мрежата изградена во текот на владеењето.
Што ќе се случи со армијата ботови?
Експертот за политички маркетинг Игор Авжнер смета дека СНС би можела да изгуби значителен дел од својата поддршка на социјалните мрежи.
Тој ја опишува дигиталната изборна кампања на партијата како „патувачки циркус“ и прави разлика меѓу мотивацијата на поддржувачите на студентското движење и онаа на партиските ботови.
Според Авжнер, луѓето кои верувале во политичките промени биле мотивирани од своите убедувања, додека активноста на ботовите на СНС во голема мера била поврзана со материјален интерес.
„Во моментот кога нема пари или кога ќе се намали перспективата за нивно добивање, луѓето кои се мотивирани исклучиво на тој начин едноставно нема да сакаат да ризикуваат затвор, казни и слично“, вели Авжнер за „Дојче веле“.
Тој забележува и промена во реториката кај одредени функционери, меѓу кои и претседателката на српското Собрание, Ана Брнабиќ.
Таа сега повикува на дијалог во процесот на конституирање на новиот парламентарен состав.
Авжнер, сепак, смета дека таквиот дијалог ќе биде тешко остварлив, потсетувајќи на претходните остри квалификации на Брнабиќ за студентите.
Според него, преминот од реторика на конфронтација кон повици за дијалог отвора прашање за довербата меѓу политичките актери.
Вучиќ го обвинува алгоритмот
Една од најинтересните промени во постизборната комуникација на Вучиќ е неговото објаснување за неуспехот на СНС на социјалните мрежи во текот на кампањата.
Во едно од гостувањата на телевизијата „Информер“, тој изјави дека во последната недела пред изборите неговите објави не успевале да достигнат ниту 5.000 допаѓања.
Вучиќ изрази сомневање дека алгоритмите на социјалните мрежи работеле во корист на Студентската листа.
„Како некој да ми ги затвори сите канали на социјалните мрежи, и мене и на сите наши, и да ги намали десетпати, а на некои да им ги зголеми стократно – особено на Инстаграм и Фејсбук“, рече Вучиќ.
Експертите со кои разговараше „Дојче веле“, меѓутоа, нудат поинакво објаснување.
Според Стојилковиќ, станува збор за вообичаеното функционирање на платформите на компанијата „Мета“ во текот на политичките кампањи.
Клучната разлика овојпат била во големата органска поддршка што ја добила Студентската листа.
Граѓаните активно учествувале во создавањето и споделувањето содржини, а во кампањата се вклучиле и бројни инфлуенсери.
Таквата мобилизација, според Стојилковиќ, веројатно имала толку силно влијание врз алгоритмите што финансиските средства што СНС била подготвена да ги вложи во дигиталната кампања не биле доволни за да ја зголемат видливоста и интеракцијата со публиката.
Парите наспроти автентичната мобилизација
Српските избори отворија пошироко прашање за природата на политичката комуникација во дигиталната ера.
Долгогодишната доминација на телевизиите со национална покриеност, финансиските ресурси и организираните мрежи за промоција на партиски пораки не беа доволни за СНС да ја задржи власта.
Студентското движење, од друга страна, успеа да мобилизира голем број граѓани кои самостојно создаваа и дистрибуираа политички содржини.
По изборите, активноста на поддржувачите на Студентската листа се намали, што придонесе објавите на СНС повторно да станат повидливи.
Но, според Стојилковиќ, идната комуникациска стратегија на напредњаците во голема мера ќе зависи од успехот на сегашната фаза.
Односно, од тоа дали партијата ќе успее да го зачува својот рејтинг и да го спречи осипувањето на гласачите и функционерите.
Нов медиум, стара политичка стратегија?
Преминот на Вучиќ од телевизиските студија кон ТикТок е симбол на промената што ја доживува српската политика по изборите.
Но, промената на медиумот не мора да значи и промена на политичката суштина.
СНС и понатаму се обидува да ја контролира сопствената политичка приказна, да ги мобилизира поддржувачите и да ги претстави противниците како закана.
Разликата е во тоа што повеќе не располага со истата институционална и медиумска моќ што ја имаше додека беше на власт.
За Вучиќ, кој со години ја градеше својата политичка доминација преку телевизиските екрани, социјалните мрежи сега стануваат простор за борба за зачувување на политичкото влијание.
Прашањето е дали дигиталната видливост ќе биде доволна за да се зачува партиската лојалност во услови кога СНС повеќе не ги контролира главните механизми на власта.
Одговорот би можел да покаже не само каква иднина го очекува Вучиќ, туку и колку е одржлив политичкиот модел што го градеше во Србија во изминатите 14 години.
Извор: Дојче веле