Албанија и Северна Македонија го започнаа својот пат кон Европската унија речиси паралелно, но нивните траектории последниве години добија различна динамика. Двете земји ги отворија преговорите со Европската унија во 2022 година, по долги одложувања предизвикани главно од билатерални спорови и внатрешни колебања во рамките на ЕУ.
Сепак, додека Албанија бележи континуиран напредок во административните и институционални реформи, Северна Македонија се соочува со политички и уставни пречки кои го забавуваат процесот.
Мицкоски: Македонија е пред Албанија, но потребни се длабоки реформи
Премиерот Христијан Мицкоски го оцени најновиот извештај на Европската комисија за напредокот на земјата кон ЕУ како „генерално позитивен“, но не се согласи со делот каде што други земји од Западен Балкан се оценети како понапредни од Скопје.
„Ние сме многу пред Албанија кога ќе се анализира реалната состојба на државите – кој е подготвен, а кој не е. Објективно, Црна Гора е прва, потоа сме ние и Србија, а потоа следуваат Албанија, БиХ и Косово,“ изјави Мицкоски, одговарајќи на новинарско прашање.
Тој призна дека постои стагнација во неколку клучни области, особено во владеењето на правото и борбата против корупцијата.
„Потребни се промени во Судскиот совет, Обвинителството и другите институции. По изборите, ќе се посветиме многу посериозно на овие реформи,“ додаде Мицкоски.
Главната пречка за Северна Македонија, според него, остануваат уставните измени за вметнување на Бугарите како признато малцинство — чекор што е услов за деблокирање на преговорите.
„Да ги направиме уставните измени, ќе бидеме најдобри – и пак ќе добиеме ново вето и нови проблеми. Тогаш сигурно ќе добиеме петка и ќе бидеме шампиони,“ рече Мицкоски со иронија.
Во моментов, ВМРО-ДПМНЕ е фокусирана на редовниот партиски конгрес што ќе се одржи на 6 декември во Кавадарци, по кој се очекуваат и кадровски промени во Владата.
„Последниот збор ќе го имам јас како мандатар,“ нагласи тој.
Рама: Албанија на вистинскиот пат – целосно завршување на преговорите до 2027
Премиерот Еди Рама оцени дека извештајот на Европската комисија за 2025 година потврдува дека Албанија е „на вистинскиот пат“ за техничко завршување на преговорите со ЕУ до 2027 година.
На заедничка прес-конференција со амбасадорот на ЕУ, Силвио Гонзато, кој официјално го предаде извештајот, Рама рече дека иако Албанија има уште многу предизвици, процесот се одвива во правилна насока.
„Во овој пат има предизвици на секој чекор, прашања кои треба да се адресираат не само квантитативно, туку и квалитативно,“ рече тој.
Премиерот додаде дека извештајот може да се гледа како „чаша полуполна“:
„Она што секогаш сме го правеле, и повторно ќе го направиме, е да ја искористиме енергијата од полната половина за да се фокусираме на празната. Нашата цел е до 2027 година да го завршиме процесот и тогашниот извештај да напише: ‘Го препорачуваме членството на Албанија во Европската унија’.“
Рама изрази гордост што Албанија денес е меѓу земјите предводници во процесот, заедно со Црна Гора:
„Денес никој не заборава да каже дека Албанија е во првите редови на процесот. Конечно сме позитивниот пример кој им се посочува на другите што сакаат да станат дел од европското семејство.“
Тој истакна дека Албанија во рекордно време ги отворила петте групи на поглавја и очекува до крајот на годината да се отвори и шестиот груп-поглавје:
„Ќе ја завршиме годината со сите групи поглавја отворени,“ најави премиерот.
Рама го припиша овој успех на тригодишната подготвителна работа во периодот кога Албанија беше блокирана од неколку земји-членки на ЕУ:
„Во ‘годините на понижување’, како што ги нарекувам, кога Комисијата препорачуваше отворање на преговорите, но Советот не ги одобруваше поради една, две или три земји, ние работевме како преговорите веќе да се отворени. Затоа нашиот преговарачки тим денес блеска — затоа што беше темелно подготвен уште пред да седне на маса.“
Споредба: различни пристапи, иста цел
Двете земји се наоѓаат во слична фаза на евроинтеграции, но со различни пристапи и политички контексти.
- Албанија настапува со повеќе политичка стабилност и институционален континуитет, што ѝ овозможува технички побрз напредок и подобра координација со ЕУ.
- Северна Македонија, и покрај долгорочната посветеност на реформите, се соочува со замор од процесот, политички поделби и условувања однадвор кои ја забавуваат динамиката.
Додека Брисел го ревидира пристапот кон проширувањето, трката меѓу Тирана и Скопје продолжува, не за тоа кој прв ќе стане членка, туку кој ќе ја докаже својата одржлива и кредибилна реформска зрелост.