Ненадејната промена во реториката на американскиот претседател Доналд Трамп за време на самитот на НАТО во Анкара ја продлабочи загриженоста меѓу европските сојузници дека повеќе не можат безрезервно да се потпираат на американските безбедносни гаранции.
Трамп пристигна на самитот со остри критики кон НАТО, незадоволен што европските членки не се приклучија на американските воени операции против Иран. Тој повторно ја обвини Алијансата дека недоволно придонесува за заедничката одбрана, ја критикуваше Шпанија поради одбранбените трошоци и повторно ги отвори прашањата за Гренланд.
Но, само неколку часа подоцна, по средбите со лидерите на земјите-членки, неговиот тон значително се промени. Трамп зборуваше за „единство“ во Алијансата, го пофали украинскиот претседател Володимир Зеленски за отпорот против Русија и оцени дека состанокот бил еден од најпозитивните што ги имал со НАТО.
Според аналитичарите, оваа нагла промена ја одразува непредвидливоста што станува карактеристика на американската надворешна политика.
Истовремено, европските претставници сè повеќе заклучуваат дека мора да инвестираат во сопствените одбранбени способности, независно од тоа кој ќе биде во Белата куќа.
Неколку европски функционери изјавија дека продолжувањето на американските воени операции против Иран, без консултации со сојузниците, дополнително ја зацврстило нивната намера Европа да стане помалку зависна од САД.
„По Украина и Иран, мораме прво да ја изградиме сопствената воена моќ“, изјавил европски дипломат, додавајќи дека само силна Европа ќе биде почитувана од Вашингтон, Москва, Техеран и Пекинг.
Иако европските земји и натаму зависат од американскиот нуклеарен чадор, тие веќе преземаат чекори за постепено преземање поголема одговорност за сопствената безбедност. На самитот беа потпишани повеќе договори за заеднички европски воени проекти, а Канада најави купување германски подморници наместо американски.
Аналитичарите оценуваат дека личниот однос на Трамп со турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган, домаќин на самитот, веројатно придонел за смирување на атмосферата. Исто така, генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, преку постојано истакнување на зголемените европски инвестиции во одбраната, успеал да ја ублажи конфронтацијата.
Сепак, и покрај помирливиот крај на самитот, довербата меѓу Европа и Вашингтон останува нарушена.
Според професорот Чарлс Купчан од Универзитетот Џорџтаун, НАТО не е ослабено во воена смисла, бидејќи околу 80.000 американски војници и натаму се распоредени во Европа. Но, политичката доверба е значително намалена.
Очекувањата се дека европските членки ќе продолжат со планот до 2035 година да издвојуваат пет проценти од БДП за одбраната, со што НАТО постепено ќе стане Алијанса во која Европа ќе има значително поголема улога.
Аналитичарите предупредуваат дека најголемиот предизвик не е само непредвидливоста на Трамп, туку и сè поголемата нестабилност на американската надворешна политика. Со секоја промена на администрацијата, велат тие, САД драматично го менуваат својот стратешки курс, што ги принудува европските сојузници да планираат сценарио во кое американската поддршка повеќе нема да биде сигурна.