Рекордните горештини, сушите и пожарите што ја погодија Европа ова лето веќе предизвикуваат економска штета од стотици милијарди евра, погодувајќи ги производството на електрична енергија, земјоделството, транспортот и туризмот и создавајќи нов притисок врз јавните финансии и инфлацијата.
Економистите предупредуваат дека штетата од екстремните временски услови во 2026 година може да ги надмине претходните рекорди, додека јужна Европа – особено Шпанија, Италија и Франција – е меѓу најизложените региони.
„Она што ја прави 2026 година особено загрижувачка од економска перспектива е што имаме повеќе екстремни настани истовремено“, вели економистката Сериш Усман од Универзитетот во Манхајм.
Горештините, сушите и пожарите, според неа, се случуваат истовремено и во голема мера во исти региони, со што нивните економски последици се засилуваат.
Европа се загрева побрзо од кој било друг континент, а последиците веќе се чувствуваат преку повисоки буџетски расходи, нестабилни цени, проблеми во производството на електрична енергија и промени во туристичките текови.
Рајна и Дунав со низок водостој, нуклеарни централи го намалуваат производството
Нискиот водостој сериозно го ограничи товарниот сообраќај по Рајна и Дунав, две од најважните транспортни артерии во Европа.
Повеќе од шест нуклеарни реактори морале да го запрат или намалат производството поради проблеми со ладењето предизвикани од високите температури.
ING проценува дека само ограничувањето на транспортот по Рајна може да го намали германскиот БДП за 0,3 процентни поени оваа година.
Во Унгарија, MBH Bank проценува дека секоја недела во која најголемата нуклеарна централа во земјата е надвор од функција може да одземе околу 0,1 процентен поен од БДП.
Проблеми има и во земјоделството. Проценките за приносите се намалени, а културите што се собираат подоцна, како пченката и сончогледот, веќе бележат загуби од околу 6 до 7 проценти.
Горештините ја намалуваат и продуктивноста на работниците и предизвикуваат сериозни последици врз јавното здравје. Само Германија пријавила повеќе од 10.000 смртни случаи поврзани со високите температури.
Две недели горештини – минус 0,3 процентни поени од европскиот БДП
Осигурителната компанија Allianz проценува дека само двонеделниот топлотен бран во јуни ќе го намали европскиот БДП за околу 0,3 процентни поени.
Тоа е значителен удар за еврозоната, за која годинава се очекува економски раст од само околу 1%.
Allianz предупредува дека климатските промени до 2030 година би можеле да одземат 5 до 7 проценти од растот кај најизложените економии, меѓу кои Шпанија, Франција и Италија.
А проценката за 2026 година сè уште не ја вклучува целосната цена на пожарите, сушите, поплавите и можните последици од Ел Нињо.
Усман предупредува дека најголемата штета не мора да се почувствува веднаш.
Истражувањата покажуваат дека економските последици можат да се зголемуваат во годините по екстремниот настан поради синџирот од последици врз инвестициите, продуктивноста и јавните финансии.
Јужна Европа може да губи туристи
Еден од најголемите долгорочни ризици е промената на европската туристичка карта.
„Можете ли да замислите туристи како шетаат низ јужна Италија или Шпанија на 45 степени? Јас не можам“, вели економистот на ING Карстен Бжески.
Според него, медитеранските земји би можеле да добијат повеќе туристи во пролет и есен, но да го загубат традиционалниот летен врв бидејќи дел од туристите ќе избираат постудени дестинации на северот на Европа.
Истовремено, јужните земји се поизложени на раст на цените на храната поради сушите и високите температури.
Истражувачот Максимилијан Коц проценува дека екстремните горештини во 2022 година ја зголемиле инфлацијата во еврозоната за околу 0,34 процентни поени, главно преку поскапувањето на храната.
Климатската криза станува и проблем за ЕЦБ
Екстремните временски услови создаваат двоен удар врз државните буџети – приходите се намалуваат поради послабата економска активност, додека расходите растат за гаснење пожари, здравствена заштита, инфраструктура и адаптација кон климатските промени.
Според Allianz, загубата на годишните даночни приходи поради послаб економски раст би можела да достигне 1,8% во Франција и 1,3% во Италија и Шпанија.
Проблемот е што дел од овие држави веќе имаат високи нивоа на јавен долг, а истовремено треба да издвојуваат повеќе средства за одбрана и зелена транзиција.
Тоа може индиректно да создаде притисок и врз Европската централна банка.
Доколку зголеменото задолжување предизвика распродажба на државни обврзници и раст на трошоците за задолжување, според економистите, ЕЦБ би можела повторно да се најде под притисок да интервенира.
Климатските промени, со тоа, повеќе не претставуваат само еколошки ризик за Европа. Тие стануваат фактор што директно влијае врз економскиот раст, цените, јавниот долг, туризмот, производството на храна и енергетската безбедност.