Американскиот претседател Доналд Трамп очекува нови разговори со Иран во текот на оваа недела, само еден ден откако го отфрли иранскиот предлог за повторно отворање на Ормускиот Теснец, додека Вашингтон го обвини Техеран дека бара укинување на американскиот притисок пред да понуди гаранции за нуклеарната програма и безбедноста на пловидбата.
„Тие сакаат да постигнат договор, но тоа не е договорот што јас сакам да го постигнам“, рече Трамп во интервју објавено во неделата.
„Тоа е нешто на што можеби ќе се согласевме пред една година. Тие ја преценија својата позиција“, додаде тој.
Изјавата покажува дека американското отфрлање на седумдневниот ирански план не значи и прекин на дипломатските контакти, додека двете страни се обидуваат да ја искористат контролата и пловидбата низ Ормус како главен адут во преговорите.
Вашингтон: Иран бара сè однапред
Американскиот амбасадор во Обединетите нации Мајк Волц во неделата даде подетално објаснување за причините поради кои Белата куќа го отфрли иранскиот предлог.
Според него, Техеран барал најпрво да добие големи американски отстапки, а дури потоа да започне разговори за конечен договор.
„Тие бараа сè однапред, со ветување дека потоа ќе разговараат“, рече Волц.
Според Вашингтон, меѓу иранските барања било и олеснување на санкциите вредни милијарди долари во рамките на американскиот економски притисок врз Иран.
„Претседателот едноставно не е уверен дека Иранците доаѓаат со добра волја и дека навистина ќе преговараме за крај на нивната нуклеарна програма“, рече Волц.
Иран негира дека се стреми кон нуклеарно оружје.
Шестиот ден Ормус, седмиот преговори
Иранскиот предлог предвидуваше забрзан седумдневен процес за излез од кризата.
Според планот претставен од Техеран, првите американски чекори требаше да бидат преземени во рок од четири до пет дена.
Иран потоа би го отворил Ормускиот Теснец на шестиот ден, а разговорите за конечен договор би започнале на седмиот.
Техеран меѓу другото бара олеснување на американските санкции и економскиот притисок, како и промени во американските мерки насочени кон иранските пристаништа и трговијата.
Трамп во саботата го отфрли планот, тврдејќи дека Иран сака договор бидејќи е под силен воен и економски притисок.
„Тие сакаат веднаш да постигнат договор за отворање на Ормускиот Теснец бидејќи губат многу“, рече Трамп.
Американскиот претседател тврди дека САД имаат „целосна контрола“ врз ситуацијата во Ормус.
Иран: Или дипломатија или нова војна
Техеран во неделата возврати дека нема намера да се откаже од условите.
„Нашите услови се јасни и секој чекор кон повторно отворање на Ормускиот Теснец зависи од исполнувањето на тие услови“, рече иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи.
„Само договорено решение може да ги извлече од овој ќор-сокак“, додаде тој.
Но Арагчи истовремено упати значително поостра порака.
„Целосно сме подготвени војната повторно да започне“, рече тој.
„Ќе останеме цврсти пред секоја нова агресија, дури и ако тоа значи апокалиптична војна. Истовремено, подготвени сме за дипломатија. Претседателот Трамп треба да избере.“
Иранскиот претседател Масуд Пезешкијан, пак, рече дека Техеран е подготвен да разговара за својата нуклеарна програма и за други спорни прашања, но нема да прифати, како што рече, „малтретирање или принуда“.
Пропаднатиот договор од јуни виси над новите разговори
Недовербата меѓу Вашингтон и Техеран дополнително ја оптоварува неуспехот на претходниот обид за договор.
Волц се повика на меморандумот за разбирање договорен во Пакистан во јуни, кој содржел рамка од 14 точки за преговарачки излез од војната.
Вашингтон тврди дека Иран потоа го прекршил договореното со напади врз меѓународната пловидба.
Иран има поинакво толкување на одговорноста за неуспехот на договорот и ги обвинува САД и Израел за продолжување на воениот и економскиот притисок.
Токму пропаста на јунскиот договор сега е една од причините поради кои двете страни бараат гаранции пред да направат нови отстапки.
Кина влегува во равенката
Во спорот се појавува и Кина.
Волц беше прашан за разузнавачки информации според кои Пекинг наводно му помагал на Иран во насочувањето ракети кон бродови во Ормускиот Теснец и американски воени бази во регионот.
Тој не ги потврди тие извештаи.
Но рече дека Трамп го отворил прашањето со кинескиот претседател Си Џинпинг и дека Вашингтон гледа „движење во позитивна насока“.
Според Волц, САД и Кина се согласуваат дека Иран не треба да поседува нуклеарно оружје и дека меѓународната пловидба низ Ормус не треба да биде напаѓана.
Договорот не е мртов
И покрај воинствената реторика од Вашингтон и Техеран, најновите изјави покажуваат дека дипломатскиот канал останува отворен.
Трамп го отфрли конкретниот ирански предлог, но не и можноста за договор.
Иран, од своја страна, вели дека е подготвен и за продолжување на војната и за нови преговори.
Разликата останува во редоследот.
Техеран сака САД прво да го намалат економскиот и воениот притисок, по што Иран би го отворил Ормус и би влегол во разговори за конечен договор.
Вашингтон сака гаранции и ирански отстапки пред да ги укине клучните инструменти на притисок.
Трамп сега вели дека разговорите може да продолжат уште оваа недела.
Тоа значи дека седумдневниот план е одбиен – но преговорите за нов план веќе се на хоризонтот.