Албанските студенти најавија нови протести доколку Министерството за правда не овозможи целиот правосуден испит да се полага на албански јазик, откако во понеделникот не беше постигнат договор за моделот предложен од министерот Јетон Шасивари.
Предлогот предвидува најголемиот дел од испитот да биде достапен на албански јазик, додека два предмета од практичниот дел да останат на македонски, со предвидена јазична поддршка за кандидатите.
Студентските претставници го оценија ова како делумен успех, но порачаа дека нема да прифатат решение со кое албанскиот јазик нема да биде достапен во сите фази од испитот.
„Нашето барање е целиот правосуден испит да го полагаме на албански јазик. Предлогот на министерот е победа за нас бидејќи околу 84 проценти од испитот ќе се полага на албански јазик. Не сме задоволни бидејќи два испита треба да се полагаат на македонски јазик“, изјави Сухејб Мехмеди, студентски правобранител на Универзитетот „Мајка Тереза“.
Според него, студентите не бараат дополнителни привилегии, туку примена на правата што сметаат дека им припаѓаат според Уставот и Законот за употреба на јазиците.
Два предмета остануваат спорни
Во јавноста се појавија различни информации за точната структура на предложениот испит.
Дел од медиумите објавија дека моделот предвидува 12 предмети на албански и два на македонски јазик, додека други известуваа за десет теоретски и два практични испита.
Заедничко за објавените информации е дека два предмета од практичниот дел би останале на македонски јазик.
Телевизијата Алсат објави дека еден од предметите што би се полагале на македонски е кривичното право, додека весникот „Коха“ ги посочи кривичното и граѓанското право.
Министерството сè уште нема јавно објавено целосен текст на предложениот модел со кој би се разјасниле разликите во известувањата.
Шасивари најави дека решението треба да се усогласи преку консултации со студентите, правните факултети и стручната јавност, а за законските измени ќе се побара мислење и од Венецијанската комисија.
Студентите: Два часа ни објаснуваа како да се прекршат законите
Особено остра реакција упати Јон Селими, претставник на студентите од Правниот факултет при Универзитетот „Мајка Тереза“. Тој ја критикуваше средбата со министерот, оценувајќи дека предложениот модел претставува неприфатлив компромис со законските права.
„Два часа предавање од професорот за тоа како да се прекршат законот и Уставот, со два испита на македонски и ‘јазична поддршка’ како оправдување“, напиша Селими на Фејсбук.
Селими смета дека студентите не треба да прифатат решение кое, според неговото толкување, го ограничува правото на полагање на албански јазик.
Студентскиот активист Мевлан Адеми, еден од иницијаторите на протестите, исто така оцени дека предложениот модел е напредок, но не и целосно решение. „Ова е достигнување, се надминува бариера што претходно постоеше. Но решението не е целосно и ние не се согласуваме со него“, изјави Адеми.
Тој рече дека студентското движење се занимава со ова прашање веќе три години и дека организирало четири протести. Адеми му се заблагодари на амбасадорот на Албанија во Скопје, Денион Мејдани, за поддршката на студентските барања.
ДУИ: Правата не се предмет на политички пазарења
Демократската унија за интеграција остро го критикуваше министерот Шасивари, обвинувајќи го дека предлага компромис со Уставот и Законот за употреба на јазиците.
„Наместо да бара доследна примена на законот и почитување на Уставот, тој им вели на студентите: ‘Ајде да се договориме да го прекршиме Законот за употреба на јазиците, да го прекршиме Уставот и испитот да го направиме малку на албански, малку на македонски’“, соопшти ДУИ.
Партијата го обвини Шасивари дека го променил ставот што го застапувал пред да стане министер.
Според ДУИ, уставните и законските права не смеат да бидат предмет на политички договори.
„Студентите не треба да добиваат компромиси што ги нарушуваат нивните права. Ним им е потребна примена на законот“, порача партијата.
ДУИ смета дека целиот правосуден испит, како и другите државни стручни испити, треба да биде достапен на албански јазик.
ВЛЕН прогласува успех: Сите стручни испити ќе бидат и на албански
Наспроти критиките од ДУИ, пратеникот на ВЛЕН, Аднан Азизи, го поздрави најавеното решение и порача дека тоа ќе се прошири и на другите професионални испити.
„Не само правосудниот испит, туку сите стручни испити ќе се полагаат на албански јазик“, напиша Азизи на Фејсбук.
Тој им честиташе на студентите и на албанските граѓани, оценувајќи дека станува збор за важен чекор кон јазична еднаквост по 35 години.
Сепак, неговата најава за сите стручни испити не значи дека таквото решение веќе е законски усвоено или дека е постигнат договор за сите делови од правосудниот испит.
Различните реакции на ДУИ и ВЛЕН го отворија и политичкиот спор околу тоа дали предложениот модел претставува исполнување на барањата или само делумно решение.
Шасивари најавува мислење од Венецијанската комисија
Министерот Шасивари изјави дека целта на консултациите е да се постигне современо и правно одржливо решение, усогласено со европските стандарди.
Тој нагласи дека треба да се земат предвид правото на употреба на јазикот, професионалните стандарди и потребата од единствен систем за полагање на правосудниот испит.
Министерството најави дополнителни разговори со деканите и претставниците на правните факултети.
Според медиумските извештаи, една од можностите е предложените измени да бидат доставени за мислење до Венецијанската комисија, чија наредна пленарна седница е предвидена за декември.
Барањето мислење не претставува автоматско усвојување на законските измени, а конечната одлука за евентуалното менување на законската регулатива треба да ја донесат надлежните институции.
Студентите не отстапуваат од барањето за целосно полагање на албански
И покрај тоа што студентските претставници го признаваат напредокот во преговорите, останува нивното барање целиот правосуден испит да биде достапен на албански јазик.
Тие најавија дека ќе продолжат со протести доколку Министерството не понуди решение што ќе ги опфати и преостанатите два предмета.
Средбата во понеделникот, наместо конечен договор, ги покажа разликите меѓу Министерството, студентите и политичките партии.
Прашањето сега е дали најавените консултации и законски измени ќе доведат до решение што ќе биде прифатливо за студентите и истовремено правно одржливо.