Министерството за финансии не ги почитувало договорените рокови за префрлање средства од унгарската кредитна линија кон Развојната банка на Северна Македонија, при што исплатите доцнеле меѓу 10 и 48 работни дена над предвидениот рок, утврдил Државниот завод за ревизија (ДЗР).
Наодите се содржани во конечниот ревизорски извештај за управувањето со кредитната линија од 250 милиони евра, наменета за инвестиции и развој на приватните компании.
Според извештајот, објавен во медиумите на 29 октомври, во периодот опфатен со ревизијата биле одобрени 767 инвестициски проекти со вкупна вредност на кредитите од 14,26 милијарди денари, односно приближно 232 милиони евра.
Ревизорите утврдиле дека Развојната банка во сите материјално значајни аспекти постапувала во согласност со законските прописи, договорите и интерните процедури. Сепак, како посебен ризик го издвоиле доцнењето на исплатите од Министерството за финансии.
Договорен рок од 10 дена, доцнења до 48 дополнителни дена
Според договорот меѓу Министерството за финансии и Развојната банка, средствата требало да се префрлаат најдоцна во рок од 10 работни дена од доставувањето на барањето.
Но, ревизијата покажала дека од четвртата транша, која се однесувала на мај 2025 година, исплатите почнале да се реализираат со задоцнување.
Доцнењата се движеле од 10 до 48 работни дена над договорениот рок.
Во периодот од февруари 2025 до март 2026 година, Развојната банка доставила 14 барања за повлекување средства во вкупен износ од околу 14,26 милијарди денари.
ДЗР предупредува дека ненавременото префрлање на парите можело да влијае врз динамиката на инвестициите на компаниите што ги користеле овие кредити.
Ревизорите препорачуваат Министерството за финансии да преземе мерки за навремено исполнување на обврските.
Извештајот, меѓутоа, не утврдува конкретна финансиска штета кај поединечни компании како последица на доцнењата.
Малите компании добиле најмногу проекти, но само четвртина од парите
Податоците за распределбата на кредитите покажуваат значителна разлика меѓу бројот на финансирани проекти и вредноста на одобрените средства.
Малите претпријатија добиле 455 проекти, односно 59 проценти од вкупниот број, но за нив биле одобрени околу 3,56 милијарди денари, или приближно една четвртина од средствата.
Средните компании добиле 4,61 милијарда денари за 171 проект, додека на големите компании им биле одобрени 4,72 милијарди денари за 94 проекти.
Тоа значи дека средните и големите претпријатија заедно добиле околу 65 проценти од вредноста на одобрените кредити.
На микропретпријатијата им биле одобрени 47 проекти во вредност од 1,36 милијарди денари, односно околу 10 проценти од средствата.
Ваквата распределба сама по себе не докажува неправилност, бидејќи големината и вредноста на инвестициите се разликуваат меѓу компаниите.
Најмногу средства за производство и трговија
Според економската дејност, најголем дел од одобрените кредити биле насочени кон производството.
За 281 производствен проект биле одобрени 6,29 милијарди денари, односно 44 проценти од вкупниот износ.
Следува трговијата со 194 проекти во вредност од 3,5 милијарди денари, или 25 проценти од средствата.
Транспортните компании добиле 1,45 милијарди денари, градежништвото околу 988 милиони, а хотелите и угостителството приближно 852 милиони денари.
Според намената, речиси половина од кредитите биле одобрени за градежни објекти, а 39 проценти за набавка на опрема.
За обновливи извори на енергија биле одобрени околу 1,6 милијарди денари, односно 11 проценти од вкупните средства.
Поволни кредити со камата од 1,95 проценти
Кредитната линија беше воспоставена како дел од државното задолжување кај Унгарија, а средствата за приватниот сектор се пласираат преку Развојната банка и комерцијалните банки.
Програмата предвидува фиксна годишна каматна стапка од 1,95 проценти, рок на отплата до 15 години и можност за грејс-период до три години.
Максималниот кредит за еден корисник изнесува 10 милиони евра, а компаниите треба да обезбедат сопствено учество од најмалку 20 проценти од вредноста на инвестицијата.
За спроведување на програмата Развојната банка склучила рамковни договори со 12 комерцијални банки.
Ревизијата опфатила 123 инвестициски проекти
Државниот завод за ревизија детално ја проверил документацијата за 123 проекти, во вредност од 7,33 милијарди денари.
Тоа претставува околу 52 проценти од средствата повлечени по одобрените проекти во анализираниот период.
Ревизорите не утврдиле материјално значајни неусогласености во управувањето со кредитната линија од страна на Развојната банка.
Сепак, доцнењата при префрлањето на средствата од Министерството за финансии отвораат прашања за ефикасноста на државната инвестициска поддршка.
Извештајот не утврдува дали компаниите морале да ги одложат своите инвестиции, дали имале дополнителни финансиски трошоци или дали некои проекти биле реализирани подоцна поради ненавремените исплати.
Токму тие податоци би покажале какви биле практичните последици од доцнењата што ги констатирале државните ревизори.