Северна Македонија не постигнала напредок во борбата против корупцијата, не ги усвоила потребните уставни измени за продолжување на пристапниот процес, а судството и натаму е изложено на политички притисоци и сериозен недостиг од финансиски и човечки ресурси, констатира Европската комисија во годишниот извештај за земјата, објавен во средата.
Во документот од 111 страници, кој го опфаќа периодот од 1 септември 2025 до 1 септември 2026 година, Брисел оценува дека земјата бележи одредени резултати во дигитализацијата, јавната администрација и одделни законски реформи, но клучните слабости во владеењето на правото и политичката поларизација продолжуваат да го ограничуваат напредувањето кон Европската Унија.
Особено критична е оценката за корупцијата. „Корупцијата останува широко распространета и претставува прашање од сериозна загриженост“, се наведува во извештајот.
Комисијата предупредува дека високопрофилните корупциски предмети продолжуваат да се одложуваат и често застаруваат, што дополнително го зајакнува впечатокот за неказнивост.
Уставните измени остануваат главната политичка пречка
Европската комисија констатира дека не бил направен обид за усвојување на уставните измени предвидени со заклучоците на Советот на ЕУ од јули 2022 година.
Измените се однесуваат на вклучување во Уставот на граѓаните што припаѓаат на други народи, меѓу кои и Бугарите. Нивното усвојување претставува дел од условите за следната фаза од пристапниот процес.
Според документот, земјата продолжила да ги подготвува реформските патокази за првиот преговарачки кластер, кој ги опфаќа основните вредности и институционалните реформи, но политичкиот застој околу уставните измени останал непроменет.
Комисијата наведува дека постои напредок во подготвителните активности, вклучувајќи го усвојувањето на патоказот за реформа на јавната администрација во ноември 2025 година и работата на патоказот за владеење на правото.
Сепак, овие активности не го заменуваат исполнувањето на политичките услови за продолжување на преговорите. Брисел потсетува и дека Северна Македонија треба доследно да ги спроведува Преспанскиот договор со Грција и Договорот за пријателство и добрососедство со Бугарија.
Нема напредок против корупцијата
Европската комисија дава една од најнегативните оценки за спречувањето и борбата против корупцијата. Земјата се наоѓа меѓу одредено и умерено ниво на подготвеност, но во извештајниот период не постигнала напредок.
Посебно се критикуваат измените на Кривичниот законик од јануари 2026 година. Според Комисијата, тие не ги отстраниле негативните последици од законските измени во 2023 година, особено во делот на злоупотребата на службената положба, организираниот криминал и застарувањето на предметите.
Новата одредба за злоупотреба на службената положба при јавните набавки има потесен опфат од претходната законска рамка, поради што не овозможува соодветно опфаќање на сите сериозни манипулации во тендерските постапки.
Комисијата бара донесување нов Кривичен законик и нов Закон за кривична постапка, како и подобри резултати во истрагите, обвиненијата, правосилните пресуди и конфискацијата на незаконски стекнатиот имот.
Проблем останува и институционалниот капацитет. Антикорупциската комисија, според Брисел, не е доволно проактивна во откривањето можни злоупотреби, додека обвинителствата немаат доволно финансиски експерти, аналитичари и соодветна опрема за сложени финансиски истраги.
Извештајот наведува дека во 2025 година биле целосно реализирани само 23 проценти од активностите предвидени со претходната национална стратегија за спречување на корупцијата.
Политичките притисоци ја поткопуваат независноста на судството
За судството, Европската комисија бележи одреден напредок во законските реформи, вклучувајќи ги новите закони за Судскиот совет и Советот на јавните обвинители.
Но истовремено предупредува дека политичките вмешувања остануваат сериозен проблем. Според извештајот, јавните изјави на високи политички функционери со неосновани критики и лични напади врз судии и обвинители претставуваат недозволено влијание и заплашување.
Комисијата потсетува дека во ноември 2025 година Врховниот суд, Судскиот совет и Здружението на судии издале заедничка реакција поради постојаните јавни напади од највисоките нивоа на власта. Таквото однесување, според документот, го нарушува принципот на поделба на власта и независноста на судството.
Дополнителен проблем е недостигот од кадар. Во судовите се пополнети само 38 проценти од предвидените работни места, а според институционалните процени недостигаат уште 221 судија и 67 јавни обвинители.
Поради недостиг од буџетски средства била поништена и постапката за прием на 130 кандидати на Академијата за судии и јавни обвинители, што може да предизвика дополнителни кадровски проблеми до 2028 година.
Судството добива далеку помалку пари од законски предвиденото
Финансиската независност е уште една слабост. Во 2026 година за судовите биле издвоени средства во висина од 0,29 проценти од бруто-домашниот производ, иако законски предвиденото ниво е 0,8 проценти.
За Јавното обвинителство биле предвидени 0,24 проценти од државниот буџет, наместо законски утврдените 0,4 проценти.
Комисијата предупредува дека недоволното финансирање директно влијае врз ефикасноста, независноста и способноста на институциите да постапуваат во сложени предмети.
Долготрајните судски постапки и зголемувањето на бројот на нерешени предмети дополнително ја влошуваат состојбата.
Политичката поларизација ги одложува реформите
Во делот за демократските институции, Европската комисија оценува дека институционалното функционирање е генерално стабилно, но политичката поларизација го отежнува донесувањето важни закони.
Особено проблематични остануваат законите за кои се потребни двотретинско или Бадентерово мнозинство.
Собранието усвоило нов Етички кодекс за пратениците и стратешки план, но повторно не ја донело годишната агенда за работа.
Комисијата забележува дека употребата на скратени законодавни постапки дополнително се зголемила.
Нема напредок ниту во исполнувањето на клучните препораки на ОБСЕ/ОДИХР и Венецијанската комисија за изборното законодавство.
Особено се истакнуваат недоволното регулирање на онлајн-кампањите, политичкото рекламирање и изборните дезинформации.
Стабилни меѓуетнички односи, но нерешени прашања за јазикот и застапеноста
Европската комисија оценува дека меѓуетничката состојба останала генерално стабилна и дека Охридскиот рамковен договор продолжил да се спроведува.
Сепак, извештајот регистрира предизвици во практичната примена на јазичните права и правичната застапеност на немнозинските заедници. Посебно се споменуваат протестите на студенти по право кои барале полагање на правосудниот испит на албански јазик.
Комисијата го регистрира и застојот со новиот закон за соодветна и правична застапеност, предложен по укинувањето на механизмот „Балансер“ од страна на Уставниот суд во 2024 година.
Неговото донесување останува неизвесно поради недостиг од потребното Бадентерово мнозинство.
Економски раст, но со прашања за одржливоста
И покрај критиките во делот на владеењето на правото, Комисијата бележи дека економијата продолжила да расте. Реалниот БДП пораснал за 3,5 проценти во 2025 година, додека просечниот раст во првата половина од 2026 година изнесувал 3,3 проценти на годишно ниво.
Но Брисел предупредува дека растот претежно се потпира на потрошувачката, кредитирањето и државно поддржаната побарувачка, наместо на зголемена продуктивност.
Истовремено, фискалната консолидација е одложена, капиталните инвестиции се реализираат побавно од планираното, а приближувањето кон животниот стандард на ЕУ останува бавно.
Според податоците во извештајот, БДП по жител според паритетот на куповната моќ достигнал само 43 проценти од просекот на ЕУ во 2025 година.
Европската перспектива останува отворена, но реформите доцнат
Позитивен наод е што Северна Македонија ја задржала целосната усогласеност со заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ, вклучително и санкциите поврзани со руската агресија врз Украина.
Комисијата ја оценува земјата како сигурен партнер во надворешната политика и безбедноста.
Одреден напредок е забележан и во дигиталната трансформација, електронските услуги и приближувањето на дел од законодавството кон европските стандарди.
Сепак, главната порака на извештајот е дека техничките подобрувања и институционалните подготовки не се доволни без резултати во клучните области.
За Македонија, процесот на европска интеграција останува ограничен од две паралелни пречки: политичкиот застој околу уставните измени и недоволните резултати во реформите за владеење на правото.
Европската комисија со тоа повторно го поставува прашањето дали државата има политичка волја и институционален капацитет да ги исполни обврските што веќе ги презела.