Европските влади со резерви реагираат на предлогот на администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп за нов сеопфатен безбедносен договор со Русија, стравувајќи дека преговорите би можеле да ги поткопаат постојните безбедносни механизми на Европа и да му овозможат на Кремљ поголемо влијание врз иднината на континентот.
Според истражувањето на европското издание на „Политико“, кое се повикува на разговори со 12 дипломати од НАТО, претставници на Европската Унија и функционери на европски влади, американскиот предлог предизвикал сомнежи бидејќи сојузниците не биле однапред запознаени со неговата содржина.
Тројца дипломати од НАТО изјавиле дека членките на Алијансата не добиле претходно известување за американските планови.
Иницијативата се појавува во момент кога администрацијата на Трамп ги засилува дипломатските активности за завршување на војната во Украина и ги обновува разговорите со Москва.
Трамп најавува „голем и прекрасен договор“ што би ја опфатил цела Европа
Американскиот претседател во четвртокот најави можност за постигнување широк безбедносен договор по средбата со рускиот претставник Кирил Дмитриев, близок соработник на претседателот Владимир Путин.
„Ќе биде голем, прекрасен договор“, изјави Трамп.
Тој посочи дека потенцијалниот договор нема да се однесува само на Украина.
„Ќе опфати повеќе од Украина, а би можел да кажам дека можеби ќе ја опфати и цела Европа“, рече американскиот претседател.
Трамп не ги претстави деталите на иницијативата, ниту објасни на кој начин европските држави би учествувале во нејзиното договарање.
Неговиот зет и специјален пратеник Џаред Кушнер потоа објави дека Вашингтон работи на нова рамка за долгорочна европска безбедност.
Според Кушнер, предложениот договор би имал пет главни цели:
- Постојани консултации за безбедносни прашања.
- Сигурни канали за комуникација во кризни ситуации.
- Поголема транспарентност во воените активности.
- Реципрочни мерки за намалување на ризиците од ескалација.
- Долгорочна рамка за безбедност и стабилност во Европа.
Кушнер нагласи дека иницијативата треба да ги земе предвид безбедносните интереси на сите страни, да го намали ризикот од нов конфликт и да создаде попредвидлива безбедносна средина.
Во дополнителното образложение, американскиот претставник наведе дека НАТО треба да остане централен столб на колективната одбрана и дека ниту една држава не треба да има право на вето врз безбедносните одлуки на друга.
Калас: Путин нема право на вето врз европската безбедност
Шефицата на европската дипломатија Каја Калас предупреди дека Европа веќе има воспоставена безбедносна структура, заснована на НАТО и Европската Унија.
„Ние веќе имаме европска безбедносна архитектура. НАТО и Европската Унија имаат свои улоги“, изјави Калас во петокот.
Таа нагласи дека Украина мора да биде вклучена во постојните безбедносни структури и дека Русија не може да одлучува за изборите на европските држави.
„Проблемот останува во тоа што Русија постојано ги прекршува договорите врз кои се темели таа архитектура. Путин нема право на вето врз европската безбедност“, рече Калас.
Според неа, секој договор што треба да влијае врз европската безбедност мора да ја вклучи и Европската Унија.
Слична порака испрати и литванскиот претседател Гитанас Науседа, по средбата на претставниците на нордиските и балтичките држави.
„Европа мора да има место на преговарачката маса кога се разговара за мирот во Украина и идната европска безбедносна архитектура“, рече Науседа.
Дипломатите стравуваат дека Москва ќе ги искористи преговорите
Еден дипломат од НАТО, цитиран од „Политико“, изјавил дека американскиот предлог засега е недоволно јасен.
„Малку е нејасно што точно мислеше Кушнер“, изјавил дипломатот.
Според него, во европските престолнини преовладува мислењето дека разговорите со Москва за идната безбедносна структура, додека војната во Украина продолжува, би можеле да ѝ овозможат на Русија да ги легитимира своите аргументи.
„Тоа нема да биде прифатливо за европските сојузници“, додал дипломатот.
Друг висок европски функционер изјавил дека формално нема забелешки на наведените цели, но постои сомнеж за пошироките намери зад иницијативата.
Европските функционери стравуваат дека евентуален договор би можел да отвори прашања што Москва ги поставува со години, вклучително и ограничувањето на присуството на НАТО во источниот дел на Европа.
Пред почетокот на целосната инвазија врз Украина во февруари 2022 година, Москва бараше суштински промени во европските безбедносни аранжмани, меѓу кои и повлекување на силите на НАТО од државите што се приклучија на Алијансата по 1997 година.
НАТО тогаш ги отфрли тие барања.
Европските влади не сакаат преговори за безбедноста додека трае војната
Според „Политико“, дел од европските влади сметаат дека долгорочната безбедносна архитектура на континентот не треба да се редефинира додека Русија ја продолжува војната против Украина.
„Наш долгогодишен став е дека за европската безбедносна архитектура не треба да се разговара додека трае војна. И, секако, не без Европејците“, изјавил висок европски безбедносен функционер.
На состанокот на амбасадорите на Европската Унија во петокот, советникот на претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, Бјорн Зајберт, ги информирал дипломатите за развојот на американската иницијатива.
Според двајца европски дипломати, постои подготвеност за разговори, но и сериозна недоверба во намерите на Русија.
Еден од дипломатите оценил дека луѓето околу Трамп ја потцениле важноста на војната во Украина за европската безбедност и опасноста од мировен договор што би бил неповолен за Киев.
И покрај резервите, Европската Унија засега не ги блокира американските дипломатски напори.
Нови мировни разговори во Абу Даби на 10 и 11 ноември
Американската иницијатива се разгледува непосредно пред новата рунда разговори за завршување на војната во Украина.
На 10 и 11 ноември во Абу Даби се предвидени разговори на работно ниво, со посредство на Соединетите Американски Држави и со учество на украински и руски претставници.
Претходно, во Брисел се одржаа две рунди разговори на работно ниво за можен мировен договор и безбедносните гаранции за Украина.
Полскиот премиер Доналд Туск предупреди дека мора внимателно да се проценуваат вистинските намери на Москва.
„Мора да бидеме реалистични во однос на мировните разговори и многу внимателни кога станува збор за вистинските намери на Русија“, изјави Туск.
Тој предупреди дека во текот на зимата Путин можеби ќе има помал поттик да постигне договор.
Во меѓувреме, портпаролот на германскиот канцелар Фридрих Мерц, Штефан Корнелиус, изјави дека по американските избори за Конгресот се појавило ново чувство на итност во мировните преговори.
Се очекува прашањето повторно да биде отворено на неформалниот состанок на лидерите на Европската Унија во Даблин следната недела.
Стравувања дека Трамп би можел да го поврзе договорот со американските војници во Европа
Дополнителна загриженост предизвикува можноста американската администрација да ја поврзе новата безбедносна иницијатива со планираното преиспитување на присуството на американските воени сили во Европа.
Според „Политико“, тоа преиспитување се очекува во декември.
Некои европски сојузници стравуваат дека евентуални промени во бројот или распоредувањето на американските војници би можеле да влијаат врз преговарачката позиција на Европа.
„Тоа е големото прашање за кое никој не зборува“, изјавил втор дипломат од НАТО.
Според него, едно е да се разговара за европската безбедносна архитектура со постојното американско воено присуство, а сосема друго доколку Вашингтон подготвува значителни промени во своите обврски кон сојузниците.
Европските влади засега немаат јасна претстава какви би можеле да бидат тие промени.
Американската администрација тврди дека иницијативата има цел да создаде услови за траен мир и стабилност, додека европските сојузници бараат гаранции дека нема да бидат исклучени од одлуките за сопствената безбедност.
Нивните главни дилеми се дали Русија би добила поголемо влијание врз европскиот безбедносен поредок, каква улога би имале НАТО и Европската Унија и дали Украина ќе може самостојно да одлучува за својата иднина.