Британскиот Национален стратешки инвестициски фонд за безбедност (NSSIF), кој долги години работеше во сенка и има блиски врски со тајните служби MI5, MI6 и GCHQ, добива ново значење и дополнителни 330 милиони фунти за четиригодишен период, како дел од владините напори за зајакнување на технолошкиот суверенитет и националната безбедност.
Фондот, основан во 2018 година како јавно-приватна иницијатива, инвестира во стартапи и фондови што развиваат „двојна употреба“ технологии – иновации што имаат и цивилна и воена примена – како квантни чипови, вештачка интелигенција и сателитски системи за набљудување.
„Целта беше да се создаде механизам преку кој националната безбедносна заедница ќе може побрзо и поефикасно да иновира, додека истовремено придонесува за економски раст,“ изјави основачот на фондот, Ентони Финкелштајн, поранешен главен научен советник на британската влада за национална безбедност.
Во својата Индустриска стратегија објавена оваа година, британската влада вели дека зголемените средства ќе ја „зајакнат способноста на NSSIF да инвестира во компании што ги адресираат националните безбедносни и одбранбени приоритети“, особено во контекст на растечкиот натпревар меѓу земјите за технолошка доминација.
Додека инвестициите на фондот често се држат во тајност, до 2023 година биле вложени најмалку 220 милиони фунти во напредни технологии. Меѓу нив е и португалската компанија за беспилотни летала Tekever, која најави 400 милиони фунти инвестиции во Обединетото Кралство откако NSSIF учествуваше во нејзинo финансирање.
NSSIF, кој функционира преку Британската деловна банка, ги користи своите врски со безбедносните служби за да идентификува и поддржи технологии кои се стратешки значајни за британскиот суверенитет. Дел од неговата улога е и олеснување на патот до јавни договори за иновативните компании – нешто што често е пречка за стартапи во чувствителни сектори.
„Фондот не само што обезбедува капитал, туку и отвора врати до институции како Министерството за одбрана, што е клучно за тестирање и примена на технологии во реални сценарија,“ изјави Дејвид Сали, поранешен дипломат и основач на фирмата Advai, која добила инвестиција од NSSIF.
Како дел од неговата трансформација, NSSIF сега ангажира и службеник за комуникации и учествува на јавни настани, што претставува промена од неговиот претходен дискретен пристап.
Според познавачи на неговата работа, оваа „излегување од сенка“ е одраз на потребата владите да реагираат побрзо на заканите и геополитичките промени, особено по руската инвазија врз Украина и зголемената конкуренција со Кина.
На последниот НАТО-самит, сојузниците се обврзаа да го скратат времето потребно за усвојување на нови технологии на најмногу 24 месеци, што го зголемува притисокот за флексибилни и брзи инвестициски механизми како NSSIF.
И покрај успехот, аналитичари велат дека фондот не е „магично решение“ за системските проблеми со кои се соочуваат британските иновативни компании. „Она што му треба на фондот е поголем обем и фокус на комерцијален пристап,“ рече Ед Вуд од стартапот Nu Quantum.
Некои стартапи кои добиле поддршка од NSSIF веќе достигнале „еднорог“ статус со пазарна вредност над милијарда долари, додека други, како Oxford Ionics, беа откупени од странски фирми – што покрена дебати за тоа како да се задржат врвните технологии и таленти во земјата.
Иако дел од овие зделки ја враќаат добивката назад во државната каса, познавачите предупредуваат дека долгорочниот успех на NSSIF ќе зависи од неговата способност да остане фокусиран, флексибилен и блиску поврзан со реалните потреби на националната безбедност.