Политичките тензии во Србија оваа недела ескалираа по ноќта на жестоки судири меѓу полицијата, приврзаниците на власта и анти-владини демонстранти, при што десетици лица беа повредени, а опозицијата изнесе обвинувања дека Армијата интервенирала за да ја одбрани владејачката Српска напредна партија (СНС).
Најсериозните немири се случија во Нови Сад доцна на 13 август, каде што опозициските групи тврдат дека припадници на Армијата во цивил и елитната воена полиција „Кобри“ се приклучиле на симпатизерите на СНС во судирите со демонстрантите. Видеоснимки објавени на социјалните мрежи прикажуваат маскирани лица како напаѓаат протестанти со палки, огномети и камења.
Владата повикува на смирување
Премиерот Ѓуро Мацут во средата апелираше до сите страни на воздржаност, предупредувајќи дека е во прашање стабилноста на земјата. „Само со разум, трпение и заемно почитување можеме да постигнеме мир и стабилност,“ наведе Мацут во писмена изјава, додавајќи дека политичките спорови треба да се решаваат „преку избори, согласно законот“. Тој ја пофали полицијата за „посветеноста и одговорноста“ во справувањето со насилствата.
Драган Ѓилас, лидер на Партијата на слободата и правдата (ССП), ги нарече настаните „најопасната злоупотреба на државните институции во модерната историја на Србија“. Во изјава тој ја обвини власта дека испратила војници заедно со „СНС хулигани“ да напаѓаат граѓани, притоа маскирани како партиски активисти, и дека дел од нив употребиле огнено оружје.
Ѓилас го прозва и директорот на Воено-безбедносната агенција, Ѓуро Јованиќ, кој потврди дека војници биле распоредени во Нови Сад. „Јавно кажете која била нивната задача на улиците синоќа,“ порача Ѓилас, повикувајќи се на уставната забрана армијата да се користи за партиски цели.
Претседателката на парламентот и висок функционер на СНС, Ана Брнабиќ, ги бранеше постапките на партијата, наведувајќи дека напредњаците во Нови Сад „се бранеа“ од, како што рече, „блокадори“ и „платени медиумски најамници“.
Се доведува во прашање улогата на армијата
Јованиќ изјави дека седум припадници на единицата „Кобри“ биле повредени, четворица од нив тешко. Поранешниот висок офицер Петар Бошковиќ рече дека единицата повторно е „злоупотребена“ за политички цели и дека не е под команда на Воено-безбедносната агенција. „Кобрите директно му одговараат на началникот на Генералштабот. Ова беше политичка употреба,“ изјави тој за локалните медиуми.
Опозициските партии од Нови Сад заеднички го осудија „недопустливото користење на службено оружје на Армијата на Србија против граѓани“ и побараа независна истрага за да се утврди кој ја наредил акцијата.
Полицијата обвинета за пристрасност
Министерот за внатрешни работи Ивица Дачиќ соопшти дека низ целата земја се повредени 27 полицајци и дека се поднесени 47 прекршочни и пет кривични пријави. Тој тврди дека полицијата спречила можни жртви за време на координираните напади врз просториите на СНС во повеќе градови.
Опозициските претставници ја обвинија полицијата дека добивала наредби од братот на претседателот Александар Вучиќ, Андреј, и дека ги штитела вооружените приврзаници на владејачката партија. „Полицијата ги штитеше насилниците кои напаѓаа студенти и граѓани со палки, шипки и пиротехника,“ изјави Срѓан Миливојевиќ од Демократската партија.
Повик за оставка на Вучиќ
Павле Грбовиќ од Движењето на слободни граѓани изјави дека „не постои никакво оправдување“ за тоа припадници на Кобри да бранат партиски простории, оценувајќи дека претседателот се обидел „да покаже сила“ но наместо тоа демонстрирал „незрелост и неподготвеност за функцијата“. Либерално-демократската група оцени дека Вучиќ ја сноси „главната одговорност“ за кризата и треба да поднесе оставка.
Зелено-левиот фронт, чии активисти беа на теренот за време на протестите, ја обвини полицијата дека свесно не спречила насилство од страна на владејачките структури. „Ова е дел од планска кампања за заплашување, подготвувана денови наназад,“ стои во соопштението.
Пошироки немири
Ноќта на насилства дојде по неколкунеделни анти-владини протести поради корупција, медиумска контрола и наводни изборни нерегуларности. Опозицијата предупредува дека вмешаноста на армијата претставува опасен преседан и знак за натамошно авторитарно затворање на режимот.
Врховното јавно обвинителство побара од сите обвинителства „целосно да ги искористат законските овластувања“ за смирување на ситуацијата и враќање на јавниот ред. Но, критичарите се сомневаат дека истрагата ќе биде независна.
„Ова не беше само судир меѓу граѓани,“ рече Ѓилас. „Ова беше користење на државните вооружени сили во интерес на една политичка партија – црвена линија која сега е премината.“