Поранешен партнер на 31-годишна жена во Велес во понеделникот ја усмртил неа и нејзиниот татко, пред самиот да си го одземе животот, соопшти Министерството за внатрешни работи. Случајот повторно ја отвори дебатата за институционалните пропусти во справувањето со семејното насилство во Северна Македонија.
Жената била нападната со остар предмет на улица „Кочо Рацин“, додека нејзиниот 68-годишен татко бил пронајден мртов во семејната куќа. Осомничениот, 39-годишен маж од Скопје и поранешен партнер на жртвата, починал од самонанесени повреди во болницата во Велес, соопшти полицијата.
Претходни пријави и неуспешни мерки
Жртвата повеќе пати го пријавувала осомничениот во полиција, велат медиумите. Во еден од инцидентите ѝ било запалено возилото. Обвинителството потврди дека во април било поднесено обвинение за закана и насилство, а психијатриско вештачење покажало дека тој не боледува од ментална болест. Му била изречена условна казна и забрана за контакт, но имало пријави дека мерките не се почитувале.
Адвокатката Катерина Котеска Стисниовска, позната по застапување случаи на семејно насилство, изјави дека трагедијата е резултат на институционална негрижа. „Ова е живот изгубен поради институционална немарност. Институциите не постапиле и покрај пријавите“, напиша таа на социјалните мрежи.
Повторливи случаи и алармантни бројки
Активисти посочуваат дека случајот е дел од поширок тренд. „Речиси секој месец има случај на семејно насилство со смртни последици“, рече Котеска Стисниовска, додавајќи дека статистиката покажала раст од 19% на пријавено семејно насилство во 2024 година.
Од 2019 до 2023 година се евидентирани најмалку 20 случаи на фемицид во Северна Македонија. Во 17 постапки убиени се 19 жени, најчесто од сегашни или поранешни партнери, покажуваат податоците.
Најавен протест „Ниту една повеќе“
Групи за човекови права за четврток најавија протест во Скопје како реакција на убиството. Настанот, под мотото „Ниту една повеќе!“, ќе почне во 17:30 часот пред Министерството за внатрешни работи, а потоа ќе продолжи со блокада кај Жена Парк Борец.
Организациите Мрежа Стела, Медуза, Маргини, Реактор, ХЕРА, Хелсиншкиот комитет, Тиииит инк. и Платформата за родова еднаквост, со поддршка на иницијативата „Кој е следен?“, наведоа дека протестот е реакција на „колективниот крах“ на институциите.
Според нив, последниот случај – во кој жртва е жената по име Росица – можел и морал да биде спречен. „Животите на најмалку 20 жени беа изгубени во последните пет години како резултат на родово базирано насилство. Тоа е црна статистика која алармира за системска запуштеност и општествена рамнодушност“, соопштија организаторите.
Барања од протестот
Организаторите изнесоа четири групи барања:
-
институционална одговорност и дисциплински мерки за службени лица кои не постапиле навремено;
-
задолжителни протоколи и специјализирани механизми за полицијата, обвинителството и судството;
-
целосно спроведување на законите за фемицид и обуки за судии и обвинители;
-
прекин на практиките за заштита на насилници од страна на политички партии, бизниси и медиуми.
Политички реакции
Во меѓувреме, СДСМ побара санкции за Миленко Неделковски, поврзан со ФК Вардар, поради навредливи изјави кон жени. Партијата побара негово разрешување и повика на реакција од институциите.
Северна Македонија во 2023 година стана прва земја во регионот што го криминализираше фемицидот, прогонувањето и сексуалното вознемирување. Активистите велат дека правната рамка не е доволна без ефикасна примена и дека потребна е национална стратегија за превенција.