Седум месеци по смртоносниот пожар во дискотеката „Пулс“ во источниот македонски град Кочани, кој одзеде 63 животи, обвинителите велат дека вкоренетата корупција, неодговорното работење и години на институционална небрежност дозволиле трагедијата да се случи.
Пожарот на 16 март се смета за една од најголемите катастрофи во земјата во последните години. Според Бугарската национална телевизија (БНТ), истрагата покажа дека дискотеката работела повеќе од десет години без соодветни безбедносни контроли, а лиценците биле издавани нелегално, со поткупи.
Главниот обвинител Љупчо Коцевски рече дека меѓу обвинетите се сегашни и поранешни државни службеници кои, според истрагата, ги игнорирале безбедносните прописи и примале поткупи од сопствениците на клубот. „Меѓу обвинетите има државни службеници — некои се сè уште на работа, а некои повеќе не се во служба“, рече Коцевски за БНТ. „Доказите покажуваат дека дел од лиценците се стекнати незаконски и никогаш не требало да бидат издадени. Институциите одговорни за надзор едноставно не постапувале.“
Коцевски додаде дека Министерството за економија, кое последно издавало дозволи за работа на клубот, е под посебна истрага. „Повеќе од десет години немало контрола на оваа дискотека,“ рече тој. „Обвинителството утврди дека дел од лиценците биле издавани поради личен или политички интерес.“
Истражителите исто така тврдат дека сопственикот на „Пулс“ давал поткупи за да обезбеди лиценци. „Според доказите што ги имаме, да — сопственикот е одговорен за поткупи за добивање лиценци,“ рече Коцевски. „Корупцијата не е единствената причина, но играла голема улога заедно со институционалните пропусти и непочитувањето на законите.“
Семејствата сè уште чекаат правда
За семејствата на жртвите, месеците по трагедијата се обележани со тага и бес. „Ние веќе не живееме — нашите животи завршија на 16 март, кога ги изгубивме нашите деца,“ рече Ирена, која ја загуби 16-годишната ќерка Драгана во пожарот. „Ништо повеќе не е исто и никогаш нема да биде.“
Марија Петрушова, чиј син Андри имаше 24 години кога загина, за БНТ рече дека болката со текот на времето се зголемува. „Колку повеќе минуваат деновите, толку повеќе боли. Отидовме на концерт, а ни ги вратија во ковчези. Сè што можеме сега е да се надеваме на правда.“
Александар, чија сестра загина во пожарот, изрази скептицизам дека судот ќе ги држи одговорни моќните. „Сакам да верувам дека ќе има правда,“ рече тој, „но според историјата на нашата земја, не сум сигурен. Видовме премногу случаи каде виновниците се ослободуваат.“
Судски процес закажан во Скопје
Првото судско рочиште во случајот со дискотеката во Кочани е закажано за 19 ноември во Скопје. Обвинителството поднесе обвинение против 35 физички и три правни лица, вклучувајќи локални службеници и сопственици на бизниси. Обвинението ги опфаќа корупцијата, злоупотребата на службената положба и непочитувањето на законите што резултирале со смрт.
„Семејствата сакаат процесот да биде брз и транспарентен,“ рече Коцевски. „Се надеваме дека судот ќе постапува со целосна независност.“
Марија, една од мајките, рече дека се плаши дека судењето повторно ќе ги поврати старите рани. „Ова ќе биде уште еден тежок момент за нас затоа што повторно ќе ја преживееме таа болка,“ рече таа за БНТ. „Се надевам дека судиите ќе бидат праведни, без да подлегнат на закани или притисоци. Сакаме процесот да покаже дека во Северна Македонија е можно да се оствари правда.“
Корупцијата под лупа
Пожарот во Кочани повторно ја отвори јавната дебата за системската корупција во институциите на Северна Македонија — проблем што Европската Унија повеќе пати го истакнала како клучна пречка за преговорите за членство.
Владата ветила реформи и построг надзор на јавните места. Сепак, критичарите тврдат дека ветувањата често исчезнуваат по јавниот гнев.
Нација што сè уште тагува
Во Кочани, семејствата продолжуваат да се собираат на привремените споменици покрај урнатините на дискотеката „Пулс“, палат свеќи и оставаат фотографии на своите најблиски. Многумина велат дека сè уште се будат ноќе слушајќи замислени сирени и врисоци.
„Секој пат кога ќе поминам покрај местото, срцето ми се скршува,“ рече Ирена. „Ги испративме децата да се забавуваат, а тие никогаш не се вратија.“
За нив, пожарот веќе не е само лична загуба туку симбол на држава која ги изневерила своите граѓани. „Само сакаме некој да преземе одговорност,“ рече Марија. „Ако институциите ја работеле својата работа, нашите деца сè уште ќе беа живи.“
Судските рочишта во Скопје се очекува да траат неколку месеци. За семејствата на жртвите, тоа е болен, но неопходен пат кон затворање — и конечен тест дали судскиот систем во Северна Македонија може да обезбеди одговорност таму каде што политиката често се меша.