Советот на ЕУ денес ја финализираше својата позиција за нова регулатива чија цел е да го забрза и поедностави процесот на враќање на државјани од трети земји кои нелегално престојуваат во земјите-членки. Документот утврдува заеднички постапки, воведува обврски за лицата без право на престој и ги зајакнува алатките за меѓудржавна соработка. Тој, исто така, им овозможува на членките да воспоставуваат центри за враќање („return hubs“) во трети земји.
„Тројца од четворица нерегуларни мигранти со решение за враќање остануваат во ЕУ наместо да заминат дома. Новата регулатива може значително да ги подобри овие бројки“, рече данскиот министер за миграција и интеграција Расмус Стоклунд, нагласувајќи дека по првпат нелегалните престојници ќе имаат формални обврски, а државите ќе добијат проширени можности, вклучително и подолг притвор и продолжени забрани за влез.
Договорот доаѓа шест месеци по повикот на Европскиот совет на 26 јуни да се интензивираат напорите за олеснување и забрзување на враќањата.
Строги обврски за нелегалните престојници
Регулативата предвидува обврска лицата да ја напуштат територијата на земјата-членка и да соработуваат со властите. Тие треба да бидат достапни за институциите, да достават лични и патни документи, да дадат биометриски податоци и да не го попречуваат процесот на враќање.
Во случаи на несоработка, државите може да укинат или намалат социјални надоместоци, да одбијат или повлечат работни дозволи или да изречат кривични санкции, вклучително и затвор, согласно ставот на Советот.
„Return hubs“ во трети земји
Регулативата прецизира дека земја на враќање може да биде и држава со која постои договор за прифаќање на нелегалните престојници. Таквите договори мора да бидат во согласност со меѓународните стандарди за човекови права и принципот на невраќање (non-refoulement).
Во договорите ќе се дефинираат процедурите за враќање, условите за престој на лицата во третата земја и последиците од непочитување. Овие центри може да служат како привремени локации пред крајното враќање или како конечна дестинација.
За лицата оценети како безбедносен ризик се предвидуваат построги мерки, меѓу кои забрани за влез подолги од стандардниот максимум од десет години, па и доживотни забрани. Дозволено е и задржување во притвор или затвор подолгo од вообичаеното.
Меѓусебно признавање на решенијата за враќање
Со меѓусебното признавање, земјите-членки ќе можат директно да спроведат решение за враќање издадено од друга членка, без да отпочнуваат нова постапка. Ова, според Советот, испраќа порака дека мигрантите не можат да го избегнат враќањето со преминување во друга земја.
Обврската за задолжително признавање допрва ќе биде разгледана: Европската комисија ќе ја процени примената две години по стапување на сила и по потреба ќе предложи да стане обврзувачка.
Европски налог за враќање
Регулативата воведува Европски налог за враќање (ERO) – стандарден формулар со клучните елементи од решението за враќање. Налогот ќе се внесува во Шенгенскиот информативен систем за да се олесни меѓусебното признавање. Доколку лице со решение за напуштање се пресели во друга членка, таа ќе може директно да го спроведе враќањето.
ERO треба да биде воведен најдоцна две години од влегувањето во сила на регулативата.
Следни чекори
Постигнатиот договор ќе му овозможи на Советот да започне преговори со Европскиот парламент за финализирање на законскиот текст.
Пактот за миграција и азил, усвоен во јуни 2024 година и со примена од јуни 2026 година, ги опфаќа речиси сите аспекти на миграциската и азилната политика. Предлогот за заеднички правила за враќања, претставен во март 2025 година, служи како надополнување на Пактот.