Јавното обвинителство и Министерството за здравство на Северна Македонија отворија истрага за научни проекти од минатото, откако се појавија информации дека примероци од мозочно ткиво од починати лица биле транспортирани од земјата во САД во 1990-тите години за научно-истражувачки цели.
Јавното обвинителство соопшти дека оформило предмет по допрен глас поради, како што наведува, сериозноста на наводите кои вклучуваат обработка, замрзнување и меѓународен транспорт на човечки ткива, како и можни прекршувања на законските и етичките стандарди.
„Ќе се проверат сите индиции за евентуално кривично дело кое се гони по службена должност“, соопшти Обвинителството.
Предметот е доставен до Основното јавно обвинителство за гонење организиран криминал и корупција, кое ќе прибира податоци од надлежни институции, државни органи и здравствени установи за да утврди дали биле почитувани процедурите за постапување со човечки биоматеријали, како и дали биле издадени соодветни дозволи и согласности.
Министерството за здравство формира работна група
Министерот за здравство Азир Алиу изјави дека е формирана работна група која ќе го испита случајот и ќе ја утврди точноста на сите тврдења поврзани со проектот, кој, според достапните информации, се реализирал во периодот од 1990-тите до почетокот на 2000-тите години.
Истрагата треба да утврди дали семејствата на починатите дале информирана согласност за употреба на ткивата, како и дали институциите биле запознаени и дале одобрение за ваков вид меѓународен транспорт.
„Државата не смее да остане вмешана во каков било скандал без целосна и независна истрага“, рече Алиу.
Премиерот Христијан Мицкоски изјави дека станува збор за настани од пред неколку децении и дека надлежните институции треба да ги утврдат сите факти и да дадат одговори на јавноста.
Строги правила за извоз на биолошки материјал
Од Министерството за здравство соопштија дека немаат директна надлежност над научноистражувачката дејност, но дека, според информациите добиени од Медицинскиот факултет, работата со биолошки материјал со генетски карактеристики е строго регулирана со Законот за научноистражувачка дејност, правилниците за клинички испитувања и меѓународните упатства за транспорт и означување биолошки материјали.
Министерството потсети дека во периодот на кој се однесува случајот документацијата се чувала најмалку 15 години, додека од 2018 година законската обврска е 25 години. Процедурите за транспорт, според важечките правила, вклучувале информирана согласност од семејствата, одобрение од етичка комисија, дозвола од тогашното Биро за лекови и формален договор меѓу домашната и странската научна институција.
Поврзаност со истраги во САД
Во документи објавени од американското Министерство за правда, поврзани со случајот на Џефри Епштајн, се споменува и Северна Македонија во контекст на истражувања за самоубиства и шизофренија. Во тие документи се наведува дека научници од Универзитетот „Колумбија“ формирале банка од околу 1.000 човечки мозоци, меѓу кои и примероци од Македонија.
Според истите извори, ткивата биле земени по смртта, веднаш замрзнати, транспортирани во САД и архивирани за научни анализи.
Поранешниот директор на Институтот за судска медицина, Алексеј Дума, и професорот Горазд Росоклија изјавија дека проектот бил спроведен со сите потребни етички одобренија и со писмена согласност од семејствата на починатите.